نجمه سیددخت نویسنده، مترجم، پژوهشگر و روزنامهنگاردرگفتگوبا گویه
عشق به کتاب تنها نقطه شروع کتابداری است
کتابداران؛ فرهنگسازانی که در سکوت جامعه را میسازند
کتابدار؛ معمار خاموش آگاهی
گفتگو از: سید محمد حسین دریاباری
قسمت آخر
اشاره
به مناسبت فرارسیدن هفته کتاب و کتابخوانی، بر آن شدیم تا در گفتوگویی با یکی از چهرههای شناختهشده و فعال در عرصه کتابداری و پژوهش، به معرفی بخشی از فعالیتها، مسئولیتها و تلاشهای کمتر دیدهشده مجموعههای فرهنگی مستقر در کتابخانهها بپردازیم؛ مجموعههایی که نقش و کارکرد آنها برای بسیاری از مردم ناشناخته مانده است.
شاید هنوز عدهای کتابخانه را صرفاً مکانی برای امانت گرفتن و بازگرداندن کتاب بدانند؛ درحالیکه پشت درهای این مراکز فرهنگی، فعالیتهای گسترده، تخصصی و گاه دشواری جریان دارد که کمتر به چشم میآید و کمتر درباره آن سخن گفته میشود. کتابداران و فعالان این عرصه، فراتر از وظیفه نگهداری و امانت کتاب، در سازماندهی دانش، راهنمایی مخاطبان، تسهیل دسترسی به اطلاعات، پشتیبانی از فعالیتهای علمی و پژوهشی و ترویج فرهنگ مطالعه نقشی اساسی بر عهده دارند. آنان را میتوان فرهنگسازانی دانست که بیهیاهو و در سکوت، در شکلگیری اندیشه، پرورش شخصیت و ارتقای آگاهی جامعه سهمی مؤثر دارند؛ اما صدای تلاشهایشان کمتر به گوش جامعه میرسد.
این موضوع برای من نیز از اهمیت و جایگاه ویژهای برخوردار است؛ چراکه در گذشته، بیش از شش سال مسئولیت مدیریت یکی از کتابخانههای بزرگ استان کردستان در شهرستان سنندج را بر عهده داشتهام؛ کتابخانهای با حدود هشت هزار عضو که در سه شیفت فعالیت میکرد و میزبان طیف گستردهای از مخاطبان، از دانشآموزان گرفته تا دانشجویان، استادان و پژوهشگران بود. حضور مستمر در چنین فضایی، فرصتی برای آشنایی نزدیک با دشواریها، مسئولیتها، ظرفیتها و ظرافتهای حرفه کتابداری فراهم کرد و نشان داد که اداره یک کتابخانه و پاسخگویی به نیازهای متنوع مراجعان، بسیار فراتر از آن چیزی است که در نگاه نخست به نظر میرسد.
از همین منظر، به مناسبت هفته کتاب، تصمیم گرفتیم در گفتوگویی رسانهای، بخشی از دنیای کمتر شناختهشده کتابداری را برای خوانندگان روزنامه گویه روایت کنیم؛ از نقش کتابداران در هدایت و همراهی علاقهمندان به مطالعه و پژوهش گرفته تا مسئولیتهای تخصصی، دغدغهها، انگیزهها و چالشهایی که در این حرفه وجود دارد.
برای تحقق این هدف، با سرکار خانم نجمه سیددخت، نویسنده، پژوهشگر و روزنامهنگار به گفتوگو نشستیم تا از تجربهها و دیدگاههای ایشان درباره جایگاه کتاب، کتابداری و نقش فعالان این عرصه در توسعه فرهنگی جامعه بیشتر بدانیم.
خانم سیددخت نیز با استقبال از این پیشنهاد، دعوت ما را پذیرفتند و به پرسشهای مطرحشده پاسخ دادند. امیدواریم حاصل این گفتوگو بتواند گامی هرچند کوچک در شناساندن ظرفیتهای پنهان کتابخانهها، ارج نهادن به تلاش کتابداران و بازنمایی نقش ارزشمند آنان در فرهنگسازی و آگاهیبخشی جامعه باشد.
آنچه در ادامه از نظر خوانندگان گرامی میگذرد، حاصل گفتوگوی روزنامه گویه با سرکار خانم نجمه سیددخت، نویسنده، پژوهشگر و روزنامهنگار، درباره دنیای کتابداری و تلاشهای کمتر دیدهشده فعالان این حوزه است.
گویه : با گسترش اینترنت، شبکههای اجتماعی و کتابهای الکترونیکی، به نظر شما جایگاه کتابخانه در زندگی مردم چه تغییری کرده است؟
با گسترش اینترنت و منابع دیجیتال، جایگاه کتابخانه کمرنگ نشده، بلکه تغییر کرده است؛ از محل صرفاً امانت کتاب به فضای دسترسی به اطلاعات، یادگیری و تعامل اجتماعی تبدیل شده است. امروز کتابخانه خدمات اطلاعاتی و منابع دیجیتال ارائه میدهد، آموزش سواد اطلاعاتی و تشخیص منابع معتبر نقش پررنگتری دارد، فضایی امن برای تمرکز و گفتوگو فراهم میکند و برای کسانی که دسترسی مستقیم به منابع و اینترنت ندارند، دروازه مهمی به دانش است. کتاب الکترونیکی هم جایگزین کتاب چاپی نیست، مکمل آن است. در مجموع، کتابخانهای که فقط به امانت کتاب بسنده کند جایگاهش تضعیف میشود؛ اما کتابخانهای که خود را مرکز سواد اطلاعاتی، یادگیری و تعامل اجتماعی بازتعریف کند، در دنیای دیجیتال هم جایگاه مهمی دارد.
گویه : آیا احساس میکنید نسل جدید نسبت به نسلهای گذشته ارتباط متفاوتی با کتاب و کتابخانه دارد؟
بله، تفاوت محسوسی وجود دارد. نسل جدید بیشتر با صفحه نمایش بزرگ شده و کتاب و اطلاعات را از طریق موبایل، شبکههای اجتماعی و منابع دیجیتال تجربه میکند؛ بنابراین ارتباطش با کتاب اغلب کوتاهتر، تصویریتر و انتخابمحورتر است. در مقابل، نسلهای گذشته ارتباطی عمیقتر و عادتمحور با کتاب چاپی و کتابخانه داشتند. من این تفاوت را فقط ضعف نمیبینم. نسل جدید کنجکاوتر و سریعتر است و اگر کتابخانه بتواند خودش را با زبان او هماهنگ کند (فضای جذاب، خدمات دیجیتال، فعالیتهای تعاملی و آموزش سواد اطلاعاتی)، میتواند دوباره ارتباط عمیقی بسازد. تجربه من نشان میدهد نسل جدید کتاب را رد نمیکند؛ منتظر تجربهای درست و متناسب با دنیای خودش است. نقش کتابدار اینجاست که این پل را بسازد.
گویه : آیا مراجعهکنندگان امروز بیشتر به دنبال منابع درسی و پژوهشی هستند یا هنوز هم افرادی برای مطالعه آزاد، سرگرمی و لذت بردن از کتاب به کتابخانه میآیند؟
هر دو گروه وجود دارند، اما ترکیبشان تغییر کرده است. دانشجویان و پژوهشگران بیشتر برای منابع درسی و پژوهشی میآیند و این بخش همچنان پررنگ است؛ بهویژه در فصل امتحانات و پایاننامهنویسی. اما مطالعه آزاد و لذتمحور هم جای خود را دارد؛ کودکان و نوجوانان برای داستان و کتابهای تصویری میآیند، بزرگسالان برای رمان و کتابهای عمومی و سالمندان برای مطالعهای آرام و دلخواه. نکته مهم این است که مرز این دو گروه همیشه روشن نیست؛ بسیاری از مراجعهکنندگان با یک هدف میآیند و در مسیر گفتوگو به مطالعه آزاد علاقهمند میشوند. به نظر من، کتابخانهای زنده است که هر دو نیاز را جدی بگیرد؛ نه فقط مرکز پژوهش باشد و نه فقط محل سرگرمی.
گویه : به نظر شما کتابخانه در دنیای امروز باید چه تغییراتی داشته باشد تا همچنان بتواند مخاطبان خود، بهویژه کودکان و نوجوانان را جذب کند؟
کتابخانه امروز باید از کارکرد سنتی خود فاصله بگیرد و به فضای تعامل، یادگیری و تجربه تبدیل شود. بخش کودک و نوجوان جذاب، کارگاه قصهگویی و باشگاه کتاب، منابع دیجیتال و کتاب صوتی، حضور در شبکههای اجتماعی، مشارکت نوجوانان و مراجعان در انتخاب کتاب و همکاری با مدرسه و خانواده. همچنین قوانین قدیمی مثل ممنوعیت خوردن و آشامیدن و الزام سکوت مطلق در کتابخانه باید کنار گذاشته یا منعطف شود.
گویه : آیا فناوری و فضای مجازی تهدیدی برای کتابخانهها محسوب میشوند یا میتوانند به فرصتی برای توسعه خدمات کتابداری تبدیل شوند؟
فناوری و فضای مجازی برای کتابخانهها هم تهدید است و هم فرصت، اما فرصت آن بیشتر است. تهدید اصلی این است که اگر کتابخانه فقط به امانت کتاب بسنده کند، فضای مجازی جایگزین آن میشود. در مقابل، فناوری میتواند خدمات کتابداری را از طریق منابع دیجیتال و پایگاههای داده، دسترسی از راه دور، خدمات مرجع مجازی، آموزش سواد اطلاعاتی و رسانهای و معرفی کتاب در شبکههای اجتماعی گسترش دهد؛ در نتیجه فناوری جایگزین کتابخانه نمیشود، اما کتابخانهای که از آن استفاده نکند عقب میماند؛ کتابخانه موفق ترکیبی از فضای فیزیکی امن و خدمات دیجیتال هوشمند است.
به باور من، یکی از مهمترین چالشهای محیط کار، بهویژه در نهادهای فرهنگی و علمی مانند کتابخانهها، غلبه رابطهسالاری و رفاقت سالاری بر شایستهسالاری و فاصله گرفتن نظام اداری از معیارهای واقعی ارزیابی عملکرد است. به نظرمن در بسیاری از موارد، آنچه زمینه دیدهشدن، ارتقا و برخورداری از فرصتهای شغلی را فراهم میکند، نه الزاماً دانش تخصصی، تجربه، خلاقیت، توانمندی حرفهای و کارنامه موفق عملکرد افراد، بلکه برخورداری از روابط اداری، فامیلی و همسویی یا همان باندبازی است .در چنین فضایی، نیروهای توانمند و متخصص، حتی اگر فراتر از شرح وظایف خود تلاش کنند دیده نمیشوند و شایستگی بهتنهایی متضمن پیشرفت نیست؛ زیرا در نظامی که رابطه بر ضابطه غلبه دارد، افراد میتوانند به بهترین نحو از نردبان شغلی خود، صرف نظر از وجود هر نوع شایستگی و کفایت بالا بروند. متاسفانه این مسئله در نهادهای فرهنگی حساستر و پیامدهای آن عمیقتر است؛ چرا که کتابخانه ها صرفاً واحدهای اداری نیستند، بلکه مراکز تولید، ترویج و توسعه سرمایه فرهنگی و اجتماعی جامعه می باشند.
گویه : مهمترین مشکلات و چالشهایی که یک کتابدار در محیط کاری خود با آنها مواجه است چیست؟
به باور من، یکی از مهمترین چالشهای محیط کار، بهویژه در نهادهای فرهنگی و علمی مانند کتابخانهها، غلبه رابطهسالاری و رفاقت سالاری بر شایستهسالاری و فاصله گرفتن نظام اداری از معیارهای واقعی ارزیابی عملکرد است. به نظرمن در بسیاری از موارد، آنچه زمینه دیدهشدن، ارتقا و برخورداری از فرصتهای شغلی را فراهم میکند، نه الزاماً دانش تخصصی، تجربه، خلاقیت، توانمندی حرفهای و کارنامه موفق عملکرد افراد، بلکه برخورداری از روابط اداری، فامیلی و همسویی یا همان باندبازی است .در چنین فضایی، نیروهای توانمند و متخصص، حتی اگر فراتر از شرح وظایف خود تلاش کنند دیده نمیشوند و شایستگی بهتنهایی متضمن پیشرفت نیست؛ زیرا در نظامی که رابطه بر ضابطه غلبه دارد، افراد میتوانند به بهترین نحو از نردبان شغلی خود، صرف نظر از وجود هر نوع شایستگی و کفایت بالا بروند. متاسفانه این مسئله در نهادهای فرهنگی حساستر و پیامدهای آن عمیقتر است؛ چرا که کتابخانه ها صرفاً واحدهای اداری نیستند، بلکه مراکز تولید، ترویج و توسعه سرمایه فرهنگی و اجتماعی جامعه می باشند.
گویه : آیا امکانات، منابع و فضای فیزیکی کتابخانهها با نیازهای امروز مخاطبان تناسب دارد؟
به طور کلی، تناسب کامل ندارد و شکاف محسوسی وجود دارد. بخشی از کتابخانهها بهویژه در شهرهای کوچک با کمبود منابع تازه، تجهیزات دیجیتال و فضای مناسب روبهرو هستند؛ در حالی که مخاطب امروز به منابع الکترونیکی، اینترنت پرسرعت، فضای مطالعه گروهی و خدمات دیجیتال نیاز دارد. البته وضعیت یکسان نیست؛ برخی کتابخانههای دانشگاهی و عمومی بزرگ بهروز شدهاند، اما بسیاری هنوز بر پایه الگوی سنتی اداره میشوند. مهمترین شکافها شامل کمبود منابع بهروز، ضعف زیرساخت فناوری، فضای خشک و غیرجذاب برای کودکان و نوجوانان و کمبود نیروی متخصص است. تا زمانی که این شکاف پر نشود، کتابخانه نمیتواند انتظارات امروز مخاطب را کامل برآورده کند.
گویه : به نظر شما جامعه چه شناختی از حرفه کتابداری دارد؟ آیا هنوز این تصور وجود دارد که کار کتابدار صرفاً مرتب کردن قفسهها و امانت دادن کتاب است؟
متأسفانه شناخت جامعه از حرفه کتابداری هنوز کامل نیست. بله، این تصور قدیمی تا حد زیادی وجود دارد که کار کتابدار فقط مرتب کردن قفسهها و امانت دادن کتاب است. بسیاری تصور میکنند کتابخانه محیطی ساکت است که در آن کتابدار پشت میز مینشیند و کتاب مهر میزند. این شناخت ناقص ریشه در تجربه سطحی مردم از کتابخانه، کمکاری رسانهها در معرفی این حرفه و دیده نشدن ابعاد تخصصی کار کتابدار دارد .کتابدار امروز بیشتر یک متخصص اطلاعات است تا نگهبان کتابها. این شکاف بین تصور عمومی و واقعیت حرفه، یکی از چالشهای ماست. رسانهها و رویدادهایی مثل هفته کتاب فرصت خوبی است تا چهره واقعی این حرفه را به جامعه نشان دهیم؛ حرفهای که ستون پنهان آموزش و پژوهش است. به نظرم یکی از وظایف کتابداران امروز، روایت درست این حرفه برای جامعه است؛ همان کاری که من هم در رسانهها دنبال میکنم.
گویه : آیا احساس میکنید جایگاه اجتماعی و حرفهای کتابداران به اندازه نقش فرهنگی و آموزشی آنها شناخته شده است؟
نه، به نظرم جایگاه اجتماعی و حرفهای کتابداران به اندازه نقش واقعی فرهنگی و آموزشیشان شناخته نشده است. جامعه اغلب کتابدار را امانتدار کتاب میبیند، در حالی که کار او شامل سواد اطلاعاتی، آموزش کاربران، مدیریت منابع دیجیتال و پشتیبانی از پژوهش است. این فاصله باعث میشود زحمات حرفهای دیده نشود، جایگاه شغلی و حقوق متناسب تقویت نشود و جذب نیروی متخصص دشوارتر شود. البته بخشی از این مسئولیت بر دوش خود کتابداران هم هست؛ روایت درست این حرفه برای جامعه میتواند شناخت عمومی را اصلاح کند. تا این شناخت شکل نگیرد، حمایتهای لازم هم به دنبال آن نمیآید.
گویه : اگر قرار باشد شرایط کاری کتابداران بهبود پیدا کند، مهمترین تغییری که باید اتفاق بیفتد چیست؟
به نظر من مهمترین تغییر، تغییر نگاه و جایگاه حرفهای کتابدار است؛ هم در سطح جامعه و هم در سطح سیاستگذاری. تا زمانی که کتابداری یک «شغل حاشیهای و ساده» تلقی شود، بهبود شرایط کاری هم جدی گرفته نمیشود. این تغییر نگاه باید چند پیامد عملی داشته باشد: بازنگری در حقوق و مزایا متناسب با تخصص و مسئولیت واقعی کار، تأمین نیروی انسانی کافی بهجای تحمیل بار کاری چندنفره به یک نفر، فراهم کردن آموزش مستمر و ابزارهای فناورانه بهروز و مشارکت دادن کتابداران در تصمیمگیریهای مربوط به کتابخانه.
گویه : آیا کتابی وجود دارد که به واسطه شغل کتابداری با آن آشنا شده باشید و تأثیر ویژهای بر زندگی شخصی شما گذاشته باشد؟
بله، کتابی که به واسطه شغل کتابداری با آن آشنا شدم و تأثیر ویژهای بر من گذاشت، «تاریخ کتابخانههای ایران» بود؛ خواندنش مرا متوجه این نکته کرد که کتابداری فقط کار روزمره نیست، بلکه بخشی از تاریخ فرهنگی و حافظه جمعی این سرزمین است و درکم از جایگاه حرفهایام را عمیقتر کرد. البته در حوزه تخصصی، کتابها و منابعی در سواد اطلاعاتی و مدیریت دانش هم مسیر فکری و حرفهایام را شکل دادند و بعدها در تألیف و پژوهش به کارم آمدند. گاهی یک کتاب از طریق پیشنهاد به یک مراجعهکننده هم مسیر خود من را روشن میکند؛ چون کتابدار و مراجعهکننده در این فضا از هم یاد میگیرند.
گویه : اگر بخواهید حال و هوای یک روز کاری خود را در کتابخانه با یک کتاب یا داستان توصیف کنید، چه کتابی را انتخاب میکنید؟
اگر بخواهم حالوهوای یک روز کاریام در کتابخانه را با یک کتاب توصیف کنم، «صد سال تنهایی» اثر گابریل گارسیا مارکز را انتخاب میکنم. هر روز کتابخانه پر از آدمها، داستانها، نیازها و جهانهای متفاوت است؛ گاهی شلوغ و پرتنش، گاهی آرام و عمیق و همیشه پر از رویدادهای کوچک و تکرارشوندهای که هر کدام رنگ خودشان را دارند. مثل این رمان، روز کاری کتابدار ترکیبی از تکرار و تازگی، آرامش و شلوغی، واقعیت و خیال است؛ هر مراجعهکننده یک شخصیت و هر گفتوگو یک فصل تازه. درست مثل خواندن این کتاب، گاهی باید صبور بود و قدمبهقدم پیش رفت تا معنای کل روز روشن شود.
گویه : آیا سکوت کتابخانه برای شما آرامشبخش است یا گاهی همین سکوت میتواند خستهکننده و یکنواخت شود؟
سکوت کتابخانه برای من بیشتر آرامشبخش است؛ فضایی برای تمرکز، نظم و شنیدن صدای درونی. اما صادقانه بگویم، اگر این سکوت طولانی و بیتعامل شود، میتواند یکنواخت و خستهکننده هم بشود. کتابخانهای که فقط سکوت محض باشد، کمکم به فضایی بیروح تبدیل میشود. به نظر من، بهترین حالت، سکوت همراه با زندگی است؛ یعنی آرامشی که در آن صدای ورق خوردن کتاب، پچپچ یک گفتوگوی کوتاه، خنده کودک و همهمه ملایم مراجعهکنندگان شنیده شود. همین تعادل میان آرامش و تحرک است که کتابخانه را زنده نگه میدارد.
گویه : وقتی در پایان یک روز کاری کتابخانه را ترک میکنید، معمولاً چه احساسی دارید؟ رضایت از انجام یک کار فرهنگی، خستگی از تکرار روزمرگی یا ترکیبی از هر دو؟
معمولاً ترکیبی از هر دو؛ خستگی جسمی و ذهنی از حجم کار، تکرار امور روزمره و مواجهه با انتظارات مختلف، اما در کنارش رضایت از انجام یک کار فرهنگی و انسانی. روزهایی که توانستهام به کسی کمک کنم، کتاب مناسبی پیشنهاد بدهم یا تغییری در نگاه یک مراجعهکننده ببینم، خستگی کمتر حس میشود و رضایت بیشتر. به نظرم همین تعادل است که کتابدار را پای کار نگه میدارد؛ خستگی بدنی طبیعی است، اما حس مفید بودن و اثرگذاری فرهنگی، آن را قابل تحمل و حتی ارزشمند میکند.
متأسفانه شناخت جامعه از حرفه کتابداری هنوز کامل نیست. بله، این تصور قدیمی تا حد زیادی وجود دارد که کار کتابدار فقط مرتب کردن قفسهها و امانت دادن کتاب است. بسیاری تصور میکنند کتابخانه محیطی ساکت است که در آن کتابدار پشت میز مینشیند و کتاب مهر میزند. این شناخت ناقص ریشه در تجربه سطحی مردم از کتابخانه، کمکاری رسانهها در معرفی این حرفه و دیده نشدن ابعاد تخصصی کار کتابدار دارد .کتابدار امروز بیشتر یک متخصص اطلاعات است تا نگهبان کتابها. این شکاف بین تصور عمومی و واقعیت حرفه، یکی از چالشهای ماست. رسانهها و رویدادهایی مثل هفته کتاب فرصت خوبی است تا چهره واقعی این حرفه را به جامعه نشان دهیم؛ حرفهای که ستون پنهان آموزش و پژوهش است. به نظرم یکی از وظایف کتابداران امروز، روایت درست این حرفه برای جامعه است؛ همان کاری که من هم در رسانهها دنبال میکنم.
گویه : اگر قرار باشد به کسی که میخواهد وارد حرفه کتابداری شود یک توصیه کنید، چه خواهید گفت؟
توصیه می کنم اول مطمئن شو که فقط عاشق کتاب نیستی، بلکه از کمک به مردم، نظمدهی به اطلاعات، یادگیری فناوری و کار آموزشی هم لذت میبری؛ بعد مهارتهای ارتباطی، سواد اطلاعاتی و کار با ابزارهای دیجیتال را جدی یاد بگیر و بدان که کتابداری، حرفهای خدمتمحور و در حال تغییر است، نه شغلی آرام و ثابت در میان کتابها.
گویه : آیا تاکنون احساس کردهاید شما به کتابها خدمت میکنید یا کتابها به شما؟
سؤال زیبایی است. به نظرم این رابطه دوطرفه است. در ظاهر، کتابدار به کتابها خدمت میکند؛ سازماندهی، نگهداری و دسترسپذیر کردن آنها برای مخاطبان. اما در واقع، کتابها هم به من خدمت میکنند؛ آرامش، دانش، نگاه تازه و فرصت رشد به من میدهند و مسیر حرفهای و فکریام را شکل دادهاند. به نظرمن، کتابدار و کتاب در یک رابطه متقابلاند؛ من به کتابها نظم و دسترسی میدهم و آنها به من معنا، انگیزه و عمق میبخشند. شاید بهترین تعبیر این باشد که ما به هم خدمت میکنیم و همین رابطه، کتابخانه را به فضایی زنده تبدیل میکند.
گویه : در این سالها کدام مراجعهکننده یا کدام اتفاق باعث شده با خودتان بگویید انتخاب کتابداری ارزشش را داشته است؟
یکی از اتفاقاتی که باعث شد با خودم بگویم انتخاب کتابداری ارزشش را داشته، مربوط به یک سالمند بود. او هفتهای چند بار به کتابخانه میآمد، اما بیشتر برای تنها نبودن تا کتاب خواندن. کمکم با او گفتوگو کردم و متوجه شدم به خاطرات و تاریخ شفاهی علاقه دارد؛ چند کتاب و منبع مرتبط به او پیشنهاد دادم و حتی تشویقش کردم خاطراتش را بنویسد. مدتی بعد دفتری آورد پر از دستنوشتههای خودش و با ذوق گفت که شروع کرده به نوشتن خاطراتش. آن روز فهمیدم کار کتابدار فقط رساندن کتاب به دست مخاطب نیست؛ گاهی کتابخانه بهانهای میشود برای دیده شدن، شنیده شدن و شروع دوباره یک انسان. همین تجربه به من نشان داد انتخاب کتابداری ارزشش را داشته است.
گویه : آیا ممکن است یک کتابدار با وجود زندگی در میان صدها و هزاران کتاب، خودش فرصت کافی برای مطالعه نداشته باشد؟
بله، کاملاً ممکن است؛ و این یکی از پارادوکسهای شیرین و در عین حال آزاردهنده این حرفه است. کتابدار در میان هزاران کتاب زندگی میکند، اما فرصت مطالعه آزادش همیشه کم است. دلایلش روشن است: حجم بالای کار روزمره (امانت، سازماندهی، پاسخ به مراجعهکنندگان)، فشار اداری و گزارشدهی و خستگی ذهنی که بعد از یک روز پرکار، تمرکز برای مطالعه عمیق را کم میکند .بسیاری از کتابداران مطالعهشان بیشتر حرفهای است؛ منابعی که برای پژوهش، آموزش و پاسخ به مراجعهکننده لازم دارند. اما مطالعه آزاد و لذتمحور، همان چیزی است که گاهی قربانی میشود. به نظر خودم، راه حلش برنامهریزی کوچک و منظم است؛ چند دقیقه مطالعه در روز، جدا کردن زمان مشخص برای کتاب دلخواه و پذیرفتن اینکه لازم نیست همه کتابهای اطراف را خواند. کتابدار خوب بودن؛ بدون مطالعه ممکن نیست، اما همین حرفه یادمان میدهد مطالعه را باید آگاهانه در زندگی جا داد، نه به امید فرصت اضافه.
گویه : گاهی افراد برای پیدا کردن کتاب به کتابخانه میآیند، اما آیا ممکن است در واقع به دنبال چیزی فراتر از کتاب باشند؛ مثلاً آرامش، خلوت، همصحبت یا راهی برای فرار از روزمرگی؟
بله، قطعاً. بسیاری از مراجعهکنندگان ظاهراً برای کتاب میآیند، اما در واقع به دنبال چیزی فراتر از آناند: آرامش و خلوت، همصحبت و دیده شدن، فرار از تنهایی و روزمرگی، یا حتی فضایی بدون قضاوت که بتوانند مدتی از فشار زندگی فاصله بگیرند. کتابخانه برای برخی، پناهگاه است؛ نه فقط محل امانت کتاب. به نظر من، کتاب خوب میتواند بهانهای برای این نیازهای عمیقتر باشد. کتابدار هم باید این را بفهمد؛ یعنی فراتر از سؤال ظاهری، نیاز واقعی پشت آن را بشنود و با همدلی و احترام پاسخ دهد. گاهی بهترین کاری که میتوانی بکنی، پیدا کردن کتاب نیست؛ گوش دادن است. همین نگاه انسانی است که کتابخانه را از یک انبار کتاب به فضایی زنده و امن تبدیل میکند.
گویه : اگر روزی کتابخانه تعطیل شود، فکر میکنید چه چیزی در زندگی محله یا جامعه کم خواهد شد؟
اگر کتابخانه تعطیل شود، فقط یک ساختمان پر از کتاب بسته نمیشود؛ یک فضای اجتماعی و فرهنگی زنده از محله و جامعه حذف میشود. فضای امن و بدون قضاوت برای کودکان، نوجوانان و سالمندان؛ دسترسی عادلانه به دانش برای کسانی که امکان خرید کتاب یا منابع دیجیتال ندارند؛ همصحبت و همراهی انسانی برای افراد تنها؛ فرصت یادگیری و آموزش سواد اطلاعاتی و پیوند فرهنگی میان اقشار مختلف محله از جامعه کم خواهد شد. کتابخانه گاهی تنها پناهگاه فرهنگی و اجتماعی برخی افراد است؛ تعطیلی آن فقط کاهش دسترسی به کتاب نیست، بلکه ضعف سرمایه اجتماعی و فرهنگی محله است.
سؤال زیبایی است. به نظرم این رابطه دوطرفه است. در ظاهر، کتابدار به کتابها خدمت میکند؛ سازماندهی، نگهداری و دسترسپذیر کردن آنها برای مخاطبان. اما در واقع، کتابها هم به من خدمت میکنند؛ آرامش، دانش، نگاه تازه و فرصت رشد به من میدهند و مسیر حرفهای و فکریام را شکل دادهاند. به نظرمن، کتابدار و کتاب در یک رابطه متقابلاند؛ من به کتابها نظم و دسترسی میدهم و آنها به من معنا، انگیزه و عمق میبخشند. شاید بهترین تعبیر این باشد که ما به هم خدمت میکنیم و همین رابطه، کتابخانه را به فضایی زنده تبدیل میکند.
گویه : آیا شما هم گاهی از مراجعهکنندگان خود چیزی یاد میگیرید؟ آیا آنها به اندازهای که از شما تأثیر میپذیرند، بر شما نیز تأثیر میگذارند؟
بله، قطعاً. من از مراجعهکنندگان زیاد یاد میگیرم و این یادگیری دوطرفه است. هر مراجعهکننده با نیاز، نگاه و تجربه متفاوتی میآید و همین تنوع، افق دید من را گستردهتر میکند؛ گاهی یک نوجوان با سؤال سادهاش مرا به بازخوانی یک مفهوم وامیدارد، گاهی سالمندی با تجربهاش درس صبر و همدلی میدهد و گاهی پژوهشگری با دقتش به من یاد میدهد بهتر گوش کنم. به نظرم تأثیر ما بر هم متقابل است؛ من با راهنمایی و پیشنهاد بر مسیر مطالعه آنها اثر میگذارم و آنها با پرسشها، بازخوردها و تجربههایشان، نگاه و مهارت مرا شکل میدهند. همین رابطه دوطرفه است که کتابداری را از یک کار یکطرفه به یادگیری مشترک و انسانی تبدیل میکند.
چاپ شده درروزنامه گویه مورخ یکشنبه 1 آذر 1405 شمسی / 12 جمادی الثانی 1448 / 22 نوامبر 2026 میلادی / سال بیست ودوم/ شماره 2973
فارس
https://farsnews.ir/gooyeh/1795289307718971825
ویراستی
https://virasty.com/user170879019828/1795290841661709770
ویراستی
نجمه سیددخت نویسنده، مترجم، پژوهشگر و روزنامهنگاردرگفتگوبا گویه
عشق به کتاب تنها نقطه شروع کتابداری است
کتابداران؛ فرهنگسازانی که در سکوت جامعه را میسازند
کتابدار؛ معمار خاموش آگاهی
گفتگو از: سید محمد حسین دریاباری
قسمت اول
اشاره
به مناسبت فرارسیدن هفته کتاب و کتابخوانی، بر آن شدیم تا در گفتوگویی با یکی از چهرههای شناختهشده و فعال در عرصه کتابداری و پژوهش، به معرفی بخشی از فعالیتها، مسئولیتها و تلاشهای کمتر دیدهشده مجموعههای فرهنگی مستقر در کتابخانهها بپردازیم؛ مجموعههایی که نقش و کارکرد آنها برای بسیاری از مردم ناشناخته مانده است.
شاید هنوز عدهای کتابخانه را صرفاً مکانی برای امانت گرفتن و بازگرداندن کتاب بدانند؛ درحالیکه پشت درهای این مراکز فرهنگی، فعالیتهای گسترده، تخصصی و گاه دشواری جریان دارد که کمتر به چشم میآید و کمتر درباره آن سخن گفته میشود. کتابداران و فعالان این عرصه، فراتر از وظیفه نگهداری و امانت کتاب، در سازماندهی دانش، راهنمایی مخاطبان، تسهیل دسترسی به اطلاعات، پشتیبانی از فعالیتهای علمی و پژوهشی و ترویج فرهنگ مطالعه نقشی اساسی بر عهده دارند. آنان را میتوان فرهنگسازانی دانست که بیهیاهو و در سکوت، در شکلگیری اندیشه، پرورش شخصیت و ارتقای آگاهی جامعه سهمی مؤثر دارند؛ اما صدای تلاشهایشان کمتر به گوش جامعه میرسد.
این موضوع برای من نیز از اهمیت و جایگاه ویژهای برخوردار است؛ چراکه در گذشته، بیش از شش سال مسئولیت مدیریت یکی از کتابخانههای بزرگ استان کردستان در شهرستان سنندج را بر عهده داشتهام؛ کتابخانهای با حدود هشت هزار عضو که در سه شیفت فعالیت میکرد و میزبان طیف گستردهای از مخاطبان، از دانشآموزان گرفته تا دانشجویان، استادان و پژوهشگران بود. حضور مستمر در چنین فضایی، فرصتی برای آشنایی نزدیک با دشواریها، مسئولیتها، ظرفیتها و ظرافتهای حرفه کتابداری فراهم کرد و نشان داد که اداره یک کتابخانه و پاسخگویی به نیازهای متنوع مراجعان، بسیار فراتر از آن چیزی است که در نگاه نخست به نظر میرسد.
از همین منظر، به مناسبت هفته کتاب، تصمیم گرفتیم در گفتوگویی رسانهای، بخشی از دنیای کمتر شناختهشده کتابداری را برای خوانندگان روزنامه گویه روایت کنیم؛ از نقش کتابداران در هدایت و همراهی علاقهمندان به مطالعه و پژوهش گرفته تا مسئولیتهای تخصصی، دغدغهها، انگیزهها و چالشهایی که در این حرفه وجود دارد.
برای تحقق این هدف، با سرکار خانم نجمه سیددوخت، نویسنده، پژوهشگر و روزنامهنگار به گفتوگو نشستیم تا از تجربهها و دیدگاههای ایشان درباره جایگاه کتاب، کتابداری و نقش فعالان این عرصه در توسعه فرهنگی جامعه بیشتر بدانیم.
خانم سیددخت نیز با استقبال از این پیشنهاد، دعوت ما را پذیرفتند و به پرسشهای مطرحشده پاسخ دادند. امیدواریم حاصل این گفتوگو بتواند گامی هرچند کوچک در شناساندن ظرفیتهای پنهان کتابخانهها، ارج نهادن به تلاش کتابداران و بازنمایی نقش ارزشمند آنان در فرهنگسازی و آگاهیبخشی جامعه باشد.
آنچه در ادامه از نظر خوانندگان گرامی میگذرد، حاصل گفتوگوی روزنامه گویه با سرکار خانم نجمه سیددوخت، نویسنده، پژوهشگر و روزنامهنگار، درباره دنیای کتابداری و تلاشهای کمتر دیدهشده فعالان این حوزه است.
گویه : ابتدا خودرا برای خوانندگان روزنامه گویه معرفی وسپس بفرمایید چه شد که کتابداری را بهعنوان حرفه و مسیر شغلی خود انتخاب کردید؟ آیا این انتخاب از ابتدا با علاقه شخصی به کتاب و مطالعه همراه بود یا بهمرور به آن علاقهمند شدید؟
من نجمه سیددخت هستم؛ نویسنده، مترجم، پژوهشگر و روزنامهنگار. کارشناسی کتابداری را از دانشگاه شیراز و کارشناسی ارشد کتابداری را از واحد علوم و تحقیقات تهران گرفتهام. از سال ۱۳۹۸ تا کنون هفت کتاب در حوزه کتابداری منتشر کردهام و مقالات علمی و پژوهشی متعددی نیز در همین زمینه دارم و در حال حاضر سه کتاب در دست تالیف و ترجمه دارم. همچنین در صفحات فرهنگی و اجتماعی روزنامههای بیستوپنج استان کشور، یادداشت مینویسم و در حال حاضر، کتابدار یکی از کتابخانه های عمومی شهر مشهد هستم.
علاقه من به کتاب به واسطه وجود کتابخانه شخصی پدرم درمنزل بود؛ ایشان یک کتابخوان حرفه ای و نویسنده ای چیره دست بودند و همیشه به ما توصیه می کردند کتاب بخوانیم. عموهای من هم در منزل خود کتابخانه داشتند و نویسنده و شاعر بودند. اما انتخاب کتابداری فقط از سر علاقه به خواندن نبود؛ بهمرور دریافتم که سازماندهی دانش و دسترسپذیر کردن اطلاعات برای دیگران، برایم جذابتر است. کتابداری نقطه تلاقی عشق به کتاب و مهارت علمی در مدیریت اطلاعات بود. این مسیر را از دانشگاه شیراز آغاز کردم و درعلوم و تحقیقات تهران ادامه دادم و امروز آن را در قالب تألیف، ترجمه، پژوهش و رسانه دنبال میکنم.
گویه : پیش از ورود به این حرفه چه تصوری از شغل کتابداری داشتید؟ آیا واقعیت کار در کتابخانه با تصورات اولیه شما تفاوت داشت؟
پیش از ورود به حرفه، تصورم از کتابداری بیشتر امانت کتاب، مرتب کردن قفسهها و سکوت کتابخانه بود؛ کاری ساده و تکبعدی. اما در دوره کارشناسی فهمیدم کتابداری، فقط کارکردهای مذکورنیست؛ سازماندهی دانش، خدمات اطلاعاتی، سواد اطلاعاتی، فهرستنویسی و کار با منابع دیجیتال بخش مهمی از آن است. تفاوت اصلی این بود که کتابداری را حرفهای زنده، خدمتمحور و در حال تحول دیدم که با آموزش و دسترسی مردم به اطلاعات ارتباط مستقیم دارد.
گویه : آیا در خانواده یا دوران تحصیل، فرد یا اتفاقی وجود داشت که شما را به سمت کتاب و کتابخانه سوق دهد؟
در خانوادهام کتاب و مطالعه جایگاه خاصی داشت و از کودکی به واسطه وجود کتابخانه ای نفیس در منزل، با کتاب مأنوس بودم. در مدرسه هم معلمان علاقهمند به مطالعه، نقش داشتند؛ همانجا بود که فهمیدم کتابخانه، فضایی برای یادگیری و دسترسی به دنیاهای تازه است. این تجربهها بهمرورعلاقه من را به کتاب و کتابخانه جدیتر کرد.
گویه : به نظر شما برای کتابدار شدن، علاقه به کتاب کافی است یا این حرفه به ویژگیهای شخصیتی و مهارتهای دیگری هم نیاز دارد؟
علاقه به کتاب لازم است اما کافی نیست. کتابداری حرفهای خدمتمحور است و به مهارت ارتباطی و خدمت به مراجعان، نظم و سازماندهی، سواد اطلاعاتی و فناوری، توانایی آموزش، حل مسئله، کار تیمی، صبر و همدلی، یادگیری مستمر و رعایت اخلاق حرفهای نیز نیاز دارد. پس عشق به کتاب تنها نقطه شروع است؛ کار اصلی کتابدار، کمک به مردم برای دسترسی به اطلاعات و استفاده از آن است، نه فقط خواندن کتاب.
گویه : اگر امروز به گذشته برگردید، باز هم کتابداری را انتخاب میکنید؟ چرا؟
بله، باز هم کتابداری را انتخاب میکردم؛ چون این حرفه فقط شغل نبود، مسیری شد برای پیوند با کتاب، پژوهش، نوشتن و خدمت به فرهنگ. کتابداری به من یاد داد دانش را سازمان بدهم و در دسترس دیگران بگذارم؛ همان مهارتی که امروز در تألیف، ترجمه، پژوهش و یادداشتنویسی رسانهای هم به کارم میآید. اگر برگردم، شاید تمرکزم را بر فناوریهای نو و منابع دیجیتال بیشتر میکردم، اما اصل انتخاب همان میماند.
گویه : کتابخانه فضایی است که افراد با سنین، روحیات، نیازها و دغدغههای متفاوت به آن مراجعه میکنند؛ از کودکان و نوجوانان گرفته تا دانشجویان، پژوهشگران و سالمندان. مواجهه روزانه با این طیف متنوع از مخاطبان چه تجربهای برای شما ایجاد کرده است؟
مواجهه روزانه با این طیف متنوع، مهمترین درس حرفهای من بوده است؛ کتابخانه فقط محل دسترسی به کتاب نیست، فضای تعامل اجتماعی و اعتماد است. این تنوع به من آموخت خدمت کتابداری یک نسخه واحد ندارد؛ کودک به تشویق و فضای جذاب نیاز دارد، دانشجو به مهارت جستوجو و سواد اطلاعاتی، پژوهشگر به دسترسی تخصصی و سالمند به صبر، احترام و همراهی. همین تجربهها انعطاف، همدلی و مهارت ارتباطیام را تقویت کرد و نگاهم را از «نگهداری منابع» به «خدمت به انسانها» تغییر داد؛ نگاهی که امروز در پژوهش و نوشتن رسانهای هم همراه من است.
به باور من، یکی از مهمترین چالشهای محیط کار، بهویژه در نهادهای فرهنگی و علمی مانند کتابخانهها، غلبه رابطهسالاری و رفاقت سالاری بر شایستهسالاری و فاصله گرفتن نظام اداری از معیارهای واقعی ارزیابی عملکرد است. به نظرمن در بسیاری از موارد، آنچه زمینه دیدهشدن، ارتقا و برخورداری از فرصتهای شغلی را فراهم میکند، نه الزاماً دانش تخصصی، تجربه، خلاقیت، توانمندی حرفهای و کارنامه موفق عملکرد افراد، بلکه برخورداری از روابط اداری، فامیلی و همسویی یا همان باندبازی است .در چنین فضایی، نیروهای توانمند و متخصص، حتی اگر فراتر از شرح وظایف خود تلاش کنند دیده نمیشوند و شایستگی بهتنهایی متضمن پیشرفت نیست؛ زیرا در نظامی که رابطه بر ضابطه غلبه دارد، افراد میتوانند به بهترین نحو از نردبان شغلی خود، صرف نظر از وجود هر نوع شایستگی و کفایت بالا بروند. متاسفانه این مسئله در نهادهای فرهنگی حساستر و پیامدهای آن عمیقتر است؛ چرا که کتابخانه ها صرفاً واحدهای اداری نیستند، بلکه مراکز تولید، ترویج و توسعه سرمایه فرهنگی و اجتماعی جامعه
گویه : آیا رفتار و نیازهای کودکان با بزرگسالان در کتابخانه تفاوت زیادی دارد؟ برای ارتباط گرفتن با هر گروه چه شیوهای را در پیش میگیرید؟
بله، تفاوتها زیاد است. کودکان بیشتر به بازی، قصه، تشویق و فضای امن نیاز دارند و ارتباط با آنها باید ساده، صبورانه و همراه با مشارکت والدین باشد. بزرگسالان به احترام، استقلال، سرعت و اطلاعات دقیق نیاز دارند؛ دانشجو و پژوهشگر هم راهنمایی درجستوجوی تخصصی منابع میخواهند. من اول خوب گوش میدهم و نیاز واقعی مخاطب را میفهمم، بعد زبان و شیوه راهنمایی را با سن و موقعیت او هماهنگ میکنم؛ برای کودک با قصه و تشویق، برای نوجوان با گفتوگوی برابر و برای بزرگسال با راهنمایی مختصر و محترمانه و بدون تحمیل. اصل مشترک همه گروهها هم همدلی، احترام و کمک به استقلال آنها در دسترسی به اطلاعات است.
گویه : معمولاً مراجعهکنندگان از شما چه انتظاراتی دارند؟ آیا کار شما صرفاً پیدا کردن و معرفی کتاب است یا گاهی باید نقش راهنما، مشاور و حتی شنونده را ایفا کنید؟
مراجعهکنندگان معمولاً فراتر از پیدا کردن کتاب، انتظار راهنمایی، مشاوره و همراهی دارند. برخی فقط دنبال یک منبع مشخصاند، اما بسیاری نمیدانند دقیقاً چه میخواهند و نیاز به گفتوگو برای روشن شدن نیازشان دارند. کار من صرفاً پیدا کردن و معرفی کتاب نیست. گاهی باید نقش راهنما را ایفا کنم (آموزش جستوجو و سواد اطلاعاتی)، گاهی مشاور (پیشنهاد منابع مناسب برای پژوهش یا علاقه خاص) و گاهی حتی شنونده (وقتی مراجعهکننده دغدغهای دارد و کتابخانه را فضایی امن برای گفتوگو میبیند). این ابعاد انسانی، کتابداری را از یک کار فنی به حرفهای خدمتمحور و رابطهمحور تبدیل میکند.
گویه : آیا پیش آمده مراجعهکنندهای با هدفی مشخص وارد کتابخانه شود، اما در جریان گفتوگو با شما به کتاب یا موضوع تازهای علاقهمند شود؟
بله، این اتفاق زیاد پیش میآید و یکی از لذتبخشترین بخشهای کار است. گاهی مراجعهکننده با یک نیاز مشخص وارد میشود، اما در جریان گفتوگو معلوم میشود نیاز واقعیاش چیز دیگری است یا زمینهای تازه برایش باز میشود. مثلاً دانشجویی که فقط یک منبع درسی میخواست، اما با معرفی منابع مرتبط، به حوزه پژوهشی تازهای علاقهمند شد؛ یا کودک و نوجوانی که فقط دنبال کتاب داستان بود و به کتابهای علمی جذب شد. اینجاست که گفتوگو و پرسیدن سؤال درست، نقش کلیدی دارد؛ کتابدار خوب، فقط پاسخ نمیدهد، مسیر تازه هم باز میکند.
گویه : کدام گروه از مراجعهکنندگان ارتباط بیشتری با شما برقرار میکنند؟ کودکان، نوجوانان، دانشجویان یا افراد بزرگسال؟ دلیل این تفاوت را در چه میبینید؟
در نظر من، عمیقترین ارتباط را کودکان و دانشجویان برقرار میکنند؛ اما هر کدام به شکلی متفاوت که ریشه در علت مراجعهشان دارد. کودکان با کنجکاوی بیواسطهشان میآیند؛ سوالشان ساده است و منتظر جوابی صادقانهاند. همین بیتکلفی، رابطهای گرم و سریع میسازد؛ انگار کتابدار را همبازی خودشان میبینند، نه مسئول پشت میز. دانشجویان اما با نیاز مشخص میآیند: پروژه، پایاننامه، بنبست پژوهشی. ارتباط با آنها بیشتر از جنس همکاری فکری است؛ سوال میپرسند، بحث میکنند و وقتی جواب میگیرند، اعتمادشان عمیقتر میشود. نوجوانان اغلب فاصله میگیرند؛ چون در حال ساختن هویت مستقلشان هستند و نمیخواهند راهنمایی شوند؛ بزرگسالان هم معمولاً با عجله میآیند و ارتباط را کوتاه نگه میدارند. بنابراین تفاوت را بیشتر در «نوع نیاز» و «آمادگی برای دریافت کمک» میبینم تا در سن. هر گروهی که نیازش را شفافتر بیان کند و راحتتر کمک بپذیرد، ارتباط عمیقتری شکل میدهد و این دقیقاً همان جایی است که نقش کتابدار معنا پیدا میکند.
گویه : آیا در میان مراجعهکنندگان، افرادی هستند که بهطور مستمر به کتابخانه میآیند و شما شاهد تغییرات فکری، مطالعاتی یا حتی شخصیتی آنها در گذر زمان باشید؟
بله، یکی از زیباترین بخشهای این حرفه همین است. برخی مراجعهکنندگان سالها رفتوآمد میکنند و میتوانی تغییرشان را ببینی؛ نوجوانی که با کتابهای ساده شروع کرد و امروز پژوهشگر شده، دانشجویی که مسیر مطالعاتیاش عوض شد یا سالمندی که کتابخانه را بخشی از زندگی روزانهاش محسوب کرد. این تغییرات که معمولاً تدریجی است و نتیجه ترکیب کتاب، گفتوگو و همراهی مستمر کتابدار است؛ نشان میدهد کتابخانه فقط محل امانت کتاب نیست، فضایی برای رشد فکری و شخصیتی در طول زمان است.
گویه : به نظر شما یک کتابدار تا چه اندازه میتواند در علاقهمند کردن افراد به مطالعه نقش داشته باشد؟
کتابدار میتواند نقش بسیار مؤثری داشته باشد، اما نه با تحمیل کتاب، بلکه با شناخت مخاطب، پیشنهاد هوشمندانه و ایجاد تجربه مثبت. کتابدار با کشف علاقه واقعی فرد، گفتوگوی درست، ساختن فضایی امن و بدون قضاوت، میتواند مطالعه را به تجربهای خوشایند تبدیل کند؛ بهویژه برای کودکان و نوجوانان. البته خانواده، مدرسه و رسانه هم مؤثرند، اما کتابدار میتواند حلقه وصل باشد و فرد را به کتاب مناسب خودش راهنمایی کند؛ گاهی یک پیشنهاد درست، مسیر مطالعاتی یک نفر را برای سالها تغییر میدهد.
گویه : آیا تاکنون احساس کردهاید معرفی یک کتاب یا گفتوگویی کوتاه با شما، مسیر مطالعاتی یا حتی نگاه یک مراجعهکننده به زندگی را تغییر داده است؟
بله، چند بار این تجربه را داشتهام. گاهی یک گفتوگوی کوتاه و یک پیشنهاد درست، مسیر مطالعاتی فرد را عوض کرده؛ مثلاً نوجوانی که فقط داستان میخواند، با معرفی یک کتاب علمی به حوزه تازهای علاقهمند شد و بعدها همان مسیر را جدیتر دنبال کرد. یا مراجعهکنندهای که در بحران روحی بود و کتابخانه را فضایی امن برای گفتوگو دید؛ کتاب مناسب و همراهی کوتاه، نگاهش را به مسئلهاش تغییر داد. البته تغییر نگاه به زندگی معمولاً نتیجه یک کتاب یا یک گفتوگو نیست، بلکه ترکیب کتاب، همراهی مستمر و آمادگی خود فرد است. اما همان جرقه اول را میتوان با یک پیشنهاد درست زد و همین برای من ارزشمندترین بخش این حرفه است.
گویه : چه اندازه خود را در برابر عادت مطالعاتی کودکان و نوجوانانی که به کتابخانه مراجعه میکنند مسئول میدانید؟
من خود را مسئول سهم حرفهای خود میدانم، نه مسئول کامل عادت مطالعاتی کودکان و نوجوانان. یعنی وظیفه من این است که کتاب مناسب فراهم کنم، در انتخاب راهنمایی کنم، فضای امن و جذاب بسازم، به مطالعه تشویق کنم و با خانواده و مدرسه همکاری کنم. اما عادت مطالعه تحت تأثیر خانواده، مدرسه، دوستان و رسانه هم شکل میگیرد و من نقش مکمل دارم؛ پس مسئولیتم محدود به نقش کتابدار است؛ انجام درست و کامل این نقش، بدون پذیرش مسئولیت کامل عوامل دیگر.
گویه : وقتی کودکی برای نخستین بار وارد کتابخانه میشود، چه میکنید تا این فضا برای او جذاب و دوستداشتنی باشد و احساس نکند کتابخانه محیطی خشک و رسمی است؟
وقتی کودکی برای نخستین بار وارد کتابخانه میشود، اول با گرمی برخورد میکنم و اجازه میدهم خودش فضا را کشف کند؛ نه اینکه فوراً با قوانین و باید و نباید مواجه شود. بعد با زبان ساده و کودکانه، بخش کودک را نشانش میدهم و از علایقش میپرسم تا کتاب متناسب با خودش را پیشنهاد بدهم. برای جذابتر شدن فضا، از قصهگویی و کتابهای تصویری رنگارنگ استفاده میکنم و اگر همراه والدین باشد، آنها را هم در تجربه شریک میکنم. مهمترین نکته این است که کودک احساس امنیت و راحتی کند و کتابخانه را نه محیطی خشک و رسمی، بلکه فضایی دوستداشتنی برای کشف ببیند.
گویه : آیا خاطرهای از یک مراجعهکننده دارید که تأثیر عمیقی بر شما گذاشته باشد؟ خاطرهای که هنوز هم با یادآوری آن احساس خوبی پیدا کنید؟
بله، خاطرهای که هنوز هم با یادآوریاش حس خوبی پیدا میکنم مربوط به مادربزرگی است که با نوهاش به کتابخانه میآمد. نوهاش کودکی بود که تازه خواندن یاد گرفته بود و مادربزرگ هر هفته او را میآورد تا کتاب امانت بگیرد. یک روز مادربزرگ با چشمانی نمناک گفت که خودش هرگز سواد خواندن و نوشتن ندارد، اما آرزو دارد نوهاش کتابخوان شود و دنیایی داشته باشد که او نداشت. از آن روز به بعد، هر وقت آن کودک را میدیدم که با ذوق کتابش را انتخاب میکند و به آغوش می کشد، حس میکردم شاهد تحقق یک آرزوی بزرگ از دل یک محدودیت کوچک هستم. ماهها بعد، مادربزرگ آمد و با افتخار گفت نوهاش برایش کتاب میخواند و حالا او هم دارد حروف را یاد میگیرد. آن خاطره به من یاد داد کتابخانه فقط جای کتاب نیست؛ جای امید و فرصت هم هست.
گویه : به نظر شما یک کتابدار خوب باید صرفاً پاسخگوی نیاز مطالعاتی مخاطب باشد یا باید بتواند در ایجاد انگیزه و تقویت کنجکاوی او نیز نقش داشته باشد؟
یک کتابدار خوب باید هر دو نقش را داشته باشد؛ اما اگر بخواهم انتخاب کنم، نقش ایجاد انگیزه و تقویت کنجکاوی ارزشمندتر است. پاسخ دادن به نیاز مطالعاتی، وظیفه پایه و حرفهای کتابدار است؛ اما اگر کتابدار فقط پاسخگو باشد، رابطهاش با مخاطب در حد یک واسطه باقی میماند. کتابدار خوب با پرسشهای درست، پیشنهادهای هوشمندانه و ساختن تجربه مثبت، میتواند کنجکاوی مخاطب را بیدار کند و او را از «پیدا کردن یک کتاب» به «علاقهمند شدن به یک مسیر» هدایت کند. به نظرمن پاسخ دادن، نیاز را برطرف میکند، اما انگیزه دادن مسیر را تغییر میدهد. کتابدار خوب کسی است که هم پاسخ درست بدهد و هم جرقهای در ذهن مخاطب روشن کند.
گویه : کار روزانه با کتابها و مراجعهکنندگان مختلف چه تأثیری بر انگیزه و اشتیاق شخصی شما گذاشته است؟ آیا این علاقه با گذشت زمان بیشتر شده یا گاهی دچار کاهش و فرسودگی میشود؟
صادقانه بگویم، هر دو حالت را تجربه کردهام. کار روزانه با کتابها و مراجعهکنندگان مختلف، انگیزهام را بیشتر کرده؛ چون هر روز با سؤال، نیاز و نگاه تازهای روبهرو میشوم و همین مرا به یادگیری و بهروز ماندن وامیدارد. دیدن تغییر مثبت یک مراجعهکننده، هم بزرگترین منبع انگیزه من است. اما فرسودگی هم طبیعی است؛ کار تکراری، کمبود امکانات، فشار اداری و گاهی بیانگیزگی میتواند علاقه را کمرنگ کند. آنچه به من کمک کرده، تنوع مسیر حرفهای بوده است؛ تلفیق کار کتابخانه با تألیف، ترجمه، پژوهش و نوشتن رسانهای باعث شده ارتباطم با کتاب و اطلاعات یکنواخت نشود و اشتیاقم زنده بماند. به نظرم فرسودگی با یادگیری مستمر، تغییر تجربههای کاری و حفظ نگاه خدمتمحور قابل مدیریت است.
گویه : آیا حضور مداوم در محیطی فرهنگی و در ارتباط بودن با کتابها باعث شده خودتان هم بیشتر مطالعه کنید؟
بله، قطعاً. حضور در محیط فرهنگی و بودن در میان کتابها، مطالعه را برای من به یک عادت روزانه تبدیل کرده است؛ وقتی کتابها و منابع تازه مدام در دسترساند و مراجعهکنندگان با سؤالهای مختلف سراغشان میآیند، کنجکاویام برای خواندن بیشتر میشود. بخشی از مطالعهام هم حرفهای است؛ برای پژوهش، تألیف و ترجمه باید منابع را مطالعه کنم. البته این را هم بگویم که مطالعه حرفهای با مطالعه آزاد تفاوت دارد؛ گاهی کار زیاد باعث میشود زمان کمتری برای کتابهای دلخواهم بماند. اما در مجموع، این محیط مرا بیشتر کتابخوان کرده است، نه کمتر؛ چون کتابدار خوب بودن بدون مطالعه مستمر ممکن نیست.
گویه : کدام بخش از کار کتابداری برای شما لذتبخشتر است؟ لحظهای که کتابی را به مخاطب معرفی میکنید، زمانی که فردی را به مطالعه علاقهمند میبینید یا زمانی که به نیاز مطالعاتی کسی پاسخ میدهید؟
لذتبخشترین بخش برای من زمانی است که فردی را به مطالعه علاقهمند میبینم؛ چون همان لحظه است که کار از «پاسخ دادن» فراتر میرود و اثر ماندگار میگذارد. البته معرفی کتاب و پاسخ دادن به نیاز مطالعاتی هم بخشهای شیرین کارند؛ اما آنها بیشتر یک خدمت حرفهایاند، در حالی که علاقهمند شدن یک نفر، نتیجه گفتوگو، اعتماد و پیشنهاد درست است و تغییر مسیر ایجاد میکند. به نظرمن، دیدن همان نوجوانی که با بیعلاقگی وارد کتابخانه شد و بعد با اشتیاق کتاب بعدی را درخواست کرد، ارزشمندترین پاداش این حرفه است.
گویه : آیا کتابداری با وجود ظاهر آرام کتابخانه، شغلی پراسترس و خستهکننده هم هست؟ چه عواملی بیشتر موجب خستگی شما میشوند؟
بله، برخلاف ظاهر آرام کتابخانه، کتابداری شغلی پراسترس و خستهکننده هم هست. آرامش کتابخانه مربوط به فضای آن است، نه سختی کار ما. بیشترین خستگی از تعامل مداوم با مراجعان و مدیریت، دقت و تمرکز بالای لازم برای سازماندهی و فهرستنویسی منابع، حجم کارهای پشت صحنه مثل کار با سیستمهای اطلاعاتی و آموزش کاربران و فشار جسمی ناشی از ایستادنهای طولانی و جابهجایی کتابها میآید. گاهی هم کمبود بودجه و نیرو در برابر انتظارات بالای مراجعان، کار را فرسایندهتر میکند. البته عشق به کتاب و اعتقاد به رسالت کتابخانه این خستگی را قابل تحمل میکند؛ اما پشت هر کتابخانه آرام، تیمی پرکار و همیشه در حال تلاش ایستاده است.
گویه : در روزهایی که مراجعهکنندگان زیاد هستند یا با افراد مختلف و گاهی دشوار روبهرو میشوید، چگونه انرژی و آرامش خود را حفظ میکنید؟
در روزهای شلوغ، اولویت من حفظ آرامش درونی است، چون معتقدم کتابدار آرام میتواند فضای کتابخانه را آرام نگه دارد. وقتی با فرد دشواری روبهرو میشوم، ابتدا با حوصله گوش میدهم و سعی میکنم نیاز واقعی پشت رفتارش را بفهمم؛ بسیاری از تنشها، ریشه در نگرانی یا سرخوردگیای دارد که فرد جای دیگری تجربه کرده است. رفتار را از شخصیت فرد جدا میکنم و با لحنی محترمانه و قاطع، مرزهای حرفهای را حفظ میکنم. اگر احساس کنم انرژیام تحلیل رفته، چند لحظه وقفه و نفس عمیق میگیرم یا از همکارم کمک میخواهم. بعد از کار هم با مطالعه، نوشتن و پیادهروی انرژی خودم را بازیابی میکنم. مهمترین تجربهام این بوده که آرامش کتابدار فقط یک ویژگی شخصی نیست، بخشی از خدمت حرفهای است؛ مراجعهکنندهای که با تنش وارد میشود، اگر آرامش و احترام ببیند، خودش آرامتر میشود.
گویه : آیا تاکنون پیش آمده از نظر روحی یا جسمی آنقدر خسته باشید که دیگر حوصله مواجهه با کتابها و مراجعهکنندگان را نداشته باشید؟ در چنین شرایطی چه چیزی دوباره انگیزه شما را زنده میکند؟
بله، پیش آمده؛ هر حرفهای چنین روزهایی دارد. در روزهای خستگی جسمی یا روحی، گاهی واقعاً حوصله مواجهه با کتابها و مراجعهکنندگان را ندارم و فقط با نظم و مسئولیتپذیری کار را ادامه میدهم. چیزی که دوباره انگیزهام را زنده میکند، معمولاً یک بازخورد کوچک انسانی است؛ مثلاً مراجعهکنندهای که میگوید کتاب پیشنهادیام به کارش آمده، یا کودکی که با ذوق کتاب مورد علاقه اش را به آغوش می کشد. گاهی هم فاصله گرفتن کوتاه از فضای کتابخانه به من کمک میکند. یادآوری این نکته هم مؤثر است که این خستگی طبیعی است و نشانه بیعلاقگی نیست.
گویه : آیا میتوان گفت ارتباط با آدمهایی که برای یادگیری، مطالعه و جستوجوی دانش به کتابخانه میآیند، خود نوعی انرژیبخش برای کتابدار است؟
بله، قطعاً میتوان گفت. ارتباط با کسانی که با انگیزه یادگیری، مطالعه و جستوجوی دانش به کتابخانه میآیند، یکی از مهمترین منابع انرژی کتابدار است؛ چون این ارتباط فقط پاسخ دادن به یک نیاز نیست، شریک شدن در کنجکاوی و رشد یک انسان است. دیدن تلاش و اشتیاق مراجعهکننده، حس مفید بودن و هدفمندی میآورد و روزهای تکراری کار را معنادارمیکند. البته این انرژیبخشی یکطرفه نیست؛ وقتی کتابدار هم با علاقه و احترام پاسخ میدهد، همان انرژی به مراجعهکننده برمیگردد و فضای کتابخانه زندهتر میشود. به نظر من، همین رابطه متقابل، مهمترین سرمایه انگیزشی این حرفه است.
چاپ شده در روزنامه گویه مورخ شنبه 30 آبان 1405 شمسی / 11 جمادی الثانی 1448 / 21 نوامبر 2026 میلادی / سال بیست ودوم/ شماره 2972 /
فارس
https://farsnews.ir/gooyeh/1795200435288239509
ویراستی
https://virasty.com/user170879019828/1795200163955411719
ویراستی
مدیرمسئول روزنامه گویه در گفتوگو یی مطرح کرد:
از سال 1353 تا تلاطم امروز؛ چرا قطار گرانی در ایران به عقب برنمیگردد؟
اقتصاد ایران گروگان تورم مزمن است؛ تغییر دولتها در آمریکا معجزه نمیکند
گفت وگو از : صمصام قرقانی
افزایش بیوقفه قیمتها، کاهش قدرت خرید مردم و تداوم رکود اقتصادی، امروز نهتنها معیشت خانوارها، بلکه حیات بسیاری از کسبوکارها و نهادهای فرهنگی و رسانهای را با دشواری مواجه کرده است. مطبوعات مکتوب نیز از این شرایط در امان نماندهاند. روزنامههایی که روزگاری با صفحات متعدد و محتوای متنوع منتشر میشدند، اکنون زیر فشار هزینههای سرسامآور چاپ، کاغذ، توزیع و دستمزد، ناچار به کاهش حجم و محدود کردن فعالیتهای خود شدهاند؛ وضعیتی که حتی بقای رسانههای مستقل را با چالش روبهرو کرده است.
اما ریشه این وضعیت کجاست؟ آیا تحولات سیاسی در آمریکا و تغییر احتمالی احزاب حاکم میتواند گرهی از مشکلات اقتصادی ایران باز کند؟ آیا پس از افزایشهای پیاپی قیمتها، امیدی به بازگشت کالاها و خدمات به نرخهای گذشته وجود دارد؟ و اساساً اقتصاد ایران از چه زمانی با تورم ساختاری و کاهش مستمر ارزش پول ملی مواجه شد؟
برای بررسی این پرسشها و واکاوی ریشههای تاریخی و اقتصادی بحران کنونی، با سید محمدحسین دریاباری، مدیرمسئول روزنامه گویه، به گفتوگو نشستیم. او معتقد است حل مشکلات اقتصادی کشور را نباید به تحولات حزبی در آمریکا گره زد؛ بلکه دستیابی به ثبات، بیش از هر چیز به صلح پایدار در منطقه، توازن در مناسبات بینالمللی و اصلاحات ساختاری در داخل کشور وابسته است.
گرهگشایی از اقتصاد در گرو تغییر احزاب آمریکا نیست
دریاباری در پاسخ به پرسشی درباره چشمانداز اقتصاد ایران و تأثیر تحولات سیاسی و بینالمللی بر وضعیت بازار، با رد خوشبینی بیش از اندازه به تغییر دولتها و احزاب در آمریکا گفت:
«برخی تحلیلگران ما دچار خطای محاسباتی میشوند و تصور میکنند روی کار آمدن دموکراتها در آمریکا میتواند کلید حل مشکلات اقتصادی ایران باشد. حتی اگر دموکراتها اکثریت سنا و کنگره را هم در اختیار بگیرند، نباید فراموش کرد که راهبرد کلان آمریکا در قبال ایران صرفاً به یک حزب یا یک رئیسجمهور محدود نمیشود. تغییر ترکیب سیاسی در واشنگتن ممکن است در روند تصمیمگیریها تأثیر بگذارد، اما بهتنهایی تضمینی برای تغییر سیاستهای راهبردی این کشور نیست.
اقتصاد ایران زمانی میتواند به آرامش و ثبات نزدیک شود که در منطقه، زمینه شکلگیری صلحی پایدار و توازن معقولی از قدرت فراهم شود. در این مسیر، گسترش همکاری با قدرتهای شرقی، از جمله چین و روسیه، و تقویت مناسبات با کشورهای منطقه اهمیت فراوانی دارد. امروز امنیت منطقه فقط دغدغه ایران نیست؛ کشورهای دیگر نیز بهخوبی میدانند که ناامنی و تنشهای مستمر، سرمایهگذاری و آینده اقتصادی آنها را تهدید میکند.»
این دیدگاه را میتوان از منظر ساختار سیاست خارجی آمریکا نیز بررسی کرد. ریچارد نفیو، از چهرههای شناختهشده در طراحی و اجرای سیاست تحریمهای آمریکا علیه ایران، در کتاب «هنر تحریمها» به پیچیدگی سازوکار تحریمها و دشواری تغییر و لغو یکباره آنها پرداخته است. ساختار حقوقی و اجرایی تحریمها بهگونهای است که تغییر رئیسجمهور آمریکا لزوماً به معنای برچیده شدن همه محدودیتها نیست. از این منظر، اتکا به تغییر چهرههای سیاسی در کاخ سفید، بدون توجه به ساختار تصمیمگیری آمریکا و تحولات منطقهای، نمیتواند مبنای مطمئنی برای پیشبینی گشایش اقتصادی باشد.
چرا قیمتها به گذشته بازنمیگردند؟
یکی از مهمترین پرسشهای افکار عمومی در شرایط کنونی این است که آیا قیمت کالاها و خدمات پس از یک دوره افزایش شدید، امکان بازگشت به نرخهای قبلی را دارند؟ آیا مردم میتوانند روزی دوباره کالاهایی را که امروز با چند برابر قیمت گذشته خریداری میکنند، با همان نرخهای قدیمی تهیه کنند؟
دریاباری در پاسخ به این پرسش، با اشاره به مفهوم چسبندگی قیمتها در اقتصاد گفت:
«واقعیت این است که انتظار بازگشت عمومی قیمتها به ارقام چند سال قبل، با شرایط فعلی اقتصاد سازگار نیست. برای مثال، روزنامهای که زمانی ۱۵ ریال قیمت داشت و امروز با بهای ۲۰ هزار تومان عرضه میشود، نمیتواند صرفاً با یک تصمیم یا تغییر شرایط سیاسی دوباره به قیمت گذشته بازگردد. وقتی سطح عمومی قیمتها، هزینههای تولید، دستمزدها و سایر مؤلفههای اقتصادی افزایش پیدا میکنند، کاهش آنها به همان سطح قبلی بسیار دشوار خواهد بود.
در اقتصاد، زمانی که حقوق یک کارمند از ۴۰ میلیون تومان به ۶۰ میلیون تومان افزایش پیدا میکند، این افزایش در کنار سایر هزینهها بر سطح عمومی قیمتها نیز تأثیر میگذارد. در چنین شرایطی، نمیتوان انتظار داشت که همه قیمتها به عقب بازگردند و مردم با همان درآمد و ساختار اقتصادی گذشته زندگی کنند.
آنچه اهمیت دارد، مهار تورم، جلوگیری از افزایش شتابان قیمتها و ایجاد ثبات در بازار است.»
در ادبیات اقتصادی، چسبندگی قیمتها به مقاومت قیمت کالاها و خدمات در برابر کاهش، حتی پس از تغییر برخی عوامل اقتصادی، اشاره دارد. البته این مفهوم به معنای ناممکن بودن کاهش قیمت هیچ کالایی نیست؛ بلکه نشان میدهد کاهش پایدار سطح عمومی قیمتها، بهویژه پس از دورههای طولانی تورم، بهمراتب دشوارتر از کاهش نرخ تورم است.
میلتون فریدمن، اقتصاددان برجسته و برنده جایزه نوبل، نیز با تأکید بر نقش عوامل پولی در تداوم تورم، جمله مشهوری دارد که بر اساس آن، تورم پایدار در بلندمدت پدیدهای پولی است. بر این اساس، رشد نامتناسب حجم پول و نقدینگی، بهویژه در شرایطی که با افزایش تولید همراه نباشد، میتواند به کاهش مستمر قدرت خرید مردم منجر شود.
بنابراین، مسئله اصلی اقتصاد ایران صرفاً پایین آوردن مقطعی قیمتها نیست؛ بلکه باید زمینههای شکلگیری تورم مهار شود تا دستکم از تکرار افزایشهای پیدرپی قیمتها جلوگیری شود.
ریشههای تاریخی تورم؛ نقطه عطف سال ۱۳۵۳
در بخش دیگری از این گفتوگو، موضوع به مقایسه وضعیت اقتصادی پیش و پس از انقلاب و ریشههای تاریخی تورم در ایران رسید. دریاباری معتقد است برای شناخت وضعیت امروز اقتصاد کشور، نمیتوان از تحولات دهه ۱۳۵۰ و بهویژه سال ۱۳۵۳ چشمپوشی کرد.
او در این باره اظهار داشت:
«بسیاری از افراد فراموش کردهاند که اقتصاد ایران از سال ۱۳۵۳ با یک تحول بزرگ در ساختار درآمدی و هزینهای مواجه شد. افزایش ناگهانی درآمدهای نفتی، در کنار رشد شتابان هزینههای دولت و تزریق منابع مالی به اقتصادی که ظرفیت جذب چنین حجمی از نقدینگی و تقاضا را نداشت، زمینهساز مشکلاتی شد که آثار آن در سالهای بعد نیز ادامه پیدا کرد. به اعتقاد من، برای فهم ریشههای تورم ساختاری در ایران، باید به همین مقطع تاریخی بازگشت.»
بررسی اسناد و مطالعات اقتصادی نیز نشان میدهد که افزایش چشمگیر درآمدهای نفتی در سالهای ۱۳۵۲ و ۱۳۵۳، نقطه عطف مهمی در اقتصاد ایران بود. پس از جهش قیمت جهانی نفت در سال ۱۹۷۳ میلادی، درآمدهای نفتی ایران در سال ۱۹۷۴ تقریباً چهار برابر شد. این افزایش درآمد، فرصت بزرگی برای توسعه اقتصادی فراهم کرد، اما رشد شتابان هزینههای عمومی و افزایش تقاضا، در کنار محدودیت ظرفیت تولید داخلی، فشار قابلتوجهی بر اقتصاد وارد آورد.
بر اساس گزارشهای اقتصادی صندوق بینالمللی پول، هزینههای دولت مرکزی ایران در سال مالی ۱۹۷۴-۱۹۷۵ به حدود ۱۹ میلیارد دلار رسید؛ در حالی که این رقم در سال مالی ۱۹۷۲-۱۹۷۳ حدود ۵ میلیارد دلار بود. افزایش هزینههای دولتی، محدودیت زیرساختها، کمبود نیروی متخصص و ناتوانی بخشهایی از تولید داخلی در پاسخگویی به تقاضای فزاینده، به تشدید فشارهای تورمی انجامید.
دانشنامه ایرانیکا نیز در بررسی اقتصاد دوره پهلوی، به این نکته اشاره میکند که افزایش تورم در سالهای پایانی دهه ۱۳۵۰، بهویژه پس از افزایش درآمدهای نفتی، با دو برابر شدن مخارج دولت و گسترش اعتبارات بخش خصوصی ارتباط داشت. در همین دوره، میانگین نرخ تورم در سالهای اجرای برنامه پنجم عمرانی بهمراتب بیشتر از دوره پیشین بود.
از منظر اقتصاد توسعه، بخشی از این تحولات را میتوان با مفهوم «بیماری هلندی» توضیح داد؛ وضعیتی که در آن افزایش ناگهانی درآمد حاصل از منابع طبیعی، موجب تقویت تقاضا و رشد بخشهای غیرقابلمبادله میشود و در صورت نبود مدیریت مناسب، قدرت رقابت بخشهای مولد و صادراتی اقتصاد را تضعیف میکند. البته نباید همه مشکلات اقتصادی آن دوره را صرفاً به یک عامل نسبت داد؛ سیاستهای مالی، نحوه تخصیص درآمدهای نفتی، محدودیتهای تولیدی و شرایط اقتصاد جهانی نیز در شکلگیری آن وضعیت نقش داشتند.
از تورم تاریخی تا ضرورت اصلاحات ساختاری
دریاباری با تأکید بر اینکه مشکلات اقتصادی ایران را نباید صرفاً محصول تحولات سالهای اخیر دانست، معتقد است وابستگی بودجه به درآمدهای نفتی و ناتوانی در ایجاد سازوکارهای پایدار برای مدیریت منابع، از جمله مسائلی است که در دورههای مختلف به اقتصاد کشور آسیب زده است.
او در ادامه این بحث، به نقلقولی منسوب به مرحوم مهندس مهدی بازرگان درباره قیمت روزنامه ۱۵ ریالی اشاره کرد؛ نقلی که در آن، حفظ قیمت یک روزنامه در سطح قبلی، دستاوردی بزرگ در شرایط تورمی تلقی شده است. این حکایت، فارغ از آنکه در چه زمانی و با چه عباراتی بیان شده باشد، نشاندهنده نگرانی دیرپای جامعه ایران از کاهش ارزش پول ملی و افزایش هزینههای زندگی است.
واقعیت این است که اقتصاد ایران در دهههای گذشته بارها با موجهای تورمی، کاهش ارزش پول و ناپایداری در بازار مواجه شده است. تداوم این وضعیت را نمیتوان فقط با یک رویداد تاریخی یا یک تصمیم سیاسی توضیح داد؛ بلکه باید مجموعهای از عوامل، از جمله کسری بودجه، رشد نقدینگی، وابستگی به درآمدهای نفتی، محدودیتهای سرمایهگذاری، نااطمینانی سیاسی و ضعف بهرهوری را در کنار یکدیگر بررسی کرد.
اقتصاد و مطبوعات؛ دو قربانی تورم مزمن
یکی از بخشهایی که آثار تورم را بهوضوح تجربه کرده، مطبوعات مکتوب است. افزایش قیمت کاغذ، هزینههای چاپ و توزیع، دستمزدها و کاهش توان اقتصادی مخاطبان، شرایطی ایجاد کرده که ادامه فعالیت حرفهای برای بسیاری از روزنامهها دشوار شده است.
در چنین وضعیتی، روزنامهها از یک سو با افزایش هزینههای تولید مواجهاند و از سوی دیگر، امکان افزایش متناسب قیمت فروش یا جذب آگهی را ندارند. نتیجه این چرخه، کاهش تیراژ، محدود شدن صفحات و تضعیف توان مالی رسانههاست؛ روندی که در نهایت میتواند به کاهش تنوع رسانهای و تضعیف مطبوعات مستقل منجر شود.
اصلاح اقتصاد، فراتر از وعدههای سیاسی
آنچه از مجموع این گفتوگو برمیآید، این است که حل مشکلات اقتصادی ایران را نمیتوان به تغییر دولتها و احزاب در کشورهای غربی یا وعدههای سیاسی مقطعی وابسته کرد. هرچند بهبود روابط خارجی، کاهش تنشها و دستیابی به توافقهای پایدار میتواند فضای اقتصادی کشور را تحت تأثیر قرار دهد، اما بدون اصلاحات ساختاری در داخل، هیچ گشایش سیاسی بهتنهایی تضمینکننده ثبات بلندمدت نخواهد بود.
مهار کسری بودجه، کنترل رشد نقدینگی، تقویت استقلال و انضباط بانک مرکزی، کاهش وابستگی بودجه به درآمدهای ناپایدار نفتی، حمایت از تولید و ایجاد امنیت برای سرمایهگذاری، از جمله اقداماتی است که میتواند مسیر اقتصاد را به سمت ثبات هدایت کند.
در نهایت، شاید پاسخ واقعبینانه به پرسش نخست این گفتوگو این باشد که نباید انتظار داشت قیمتها بهسادگی به ارقام گذشته بازگردند؛ اما میتوان و باید برای متوقف کردن شتاب تورم، حفظ قدرت خرید مردم و جلوگیری از کوچکتر شدن سفره خانوارها تلاش کرد. اقتصاد ایران بیش از هر زمان دیگری به تصمیمهای پایدار، اصلاحات بنیادین و کاهش نااطمینانی نیاز دارد. تا زمانی که این ضرورتها جدی گرفته نشود، هزینه بیثباتی اقتصادی همچنان بر دوش مردم، تولیدکنندگان و کسبوکارهای کوچک، از جمله مطبوعات، باقی خواهد ماند.
چاپ شده درروزنامه گویه مورخ یکشنبه 24 آبان 1405 شمسی / 5 جمادی الثانی 1448 / 15 نوامبر 2026 میلادی / سال بیست ودوم/ شماره 2969 /
از شهرداری تا استانداری؛ چه کسی پاسخگوی آبگرفتگی قم است؟ سکوت شورا و مسئولیت رسانهها
باران، آزمون مدیریت شهری قم؛ از عملکرد شهرداری و نظارت شورای شهر تا مسئولیت استاندار و مطالبه رسانهها
سید محمد حسین دریاباریازی
مدتهاست که درباره وقوع پدیده النینو در کشور هشدار داده میشود. پیشبینیها حاکی از آن بود که امسال پاییزی پرباران را تجربه خواهیم کرد و برخی کارشناسان هواشناسی حتی از بارشهایی فراتر از حد نرمال سخن گفته بودند. بر اساس این پیشبینیها، با توجه به گرمتر بودن هوا در فصل پاییز، احتمال وقوع بارشهای سیلآسا نیز وجود داشت.
با آغاز پاییز و شروع بارندگیهای رگباری، این احتمال قوت گرفت که هر نقطهای از ایران ممکن است در معرض بارانهای شدید، سیلاب، رعدوبرق و آبگرفتگی معابر قرار بگیرد. وقوع چنین اتفاقی برای استانی مانند قم نیز دور از انتظار نبود. قم، با اقلیم عمدتاً خشک و گرم خود، پس از یک دوره هوای خنک، طبیعتاً میتوانست در معرض بارندگیهای قابل توجهی قرار بگیرد؛ اتفاقی که سرانجام رخ داد.
اکنون دو، سه روزی است که شهروندان قمی با پیامدهای این بارندگیها دستوپنجه نرم میکنند. برخی معابر طی یکی، دو روز اخیر دچار آبگرفتگی شده و همین مسئله مشکلات و زحمتهایی را برای مردم به وجود آورده است.
اما پرسش اصلی اینجاست: چه کسی باید این وضعیت را پیگیری میکرد؟ پاسخ روشن است؛ مدیران شهری.
در این میان، یک پرسش اساسی مطرح میشود که باید بهطور جدی مورد بررسی قرار گیرد: اگر شهرداری قم از سالها قبل نقاط بحرانی و مستعد آبگرفتگی را شناسایی کرده است، چرا هنوز با هر بارندگی باید نگرانی از تکرار این اتفاق وجود داشته باشد؟
این پرسشی است که نمیتوان بهسادگی از کنار آن گذشت.
در بررسی عملکرد مدیریت شهری، باید به این نکته توجه داشت که مدیریت بحران صرفاً با اعلام تعداد نیروهای آمادهباش، تأمین ماشینآلات، برگزاری نشستهای اضطراری و انتشار گزارشهای روابط عمومی سنجیده نمیشود. اینکه مسئولان اعلام کنند تعداد مشخصی از نیروها را برای مقابله با بارندگی آماده کردهاند یا تجهیزات و ماشینآلاتی در اختیار دارند، بهتنهایی معیار موفقیت نیست.
معیار اصلی، کیفیت زندگی شهروندان و میزان حل مشکلات واقعی آنان است. مردم از شهرداری انتظار ندارند که باران نبارد؛ انتظار دارند شهری ساخته و اداره شود که با بارندگیهای معمولی و حتی قابل پیشبینی، زندگی روزمره مردم مختل نشود.
شورای شهر؛ نهاد ناظر یا تماشاگر بحران؟
نهاد دیگری که میتواند و باید در این زمینه نقش مؤثری ایفا کند، شورای اسلامی شهر است. شورای شهر نباید صرفاً پس از وقوع حادثه وارد میدان شود. سالها در این جایگاه حضور داشتهاید، از امکانات و مزایای این مسئولیت استفاده کردهاید و در قبال شهروندان وظیفهای مشخص بر عهده داشتهاید؛ آن هم نظارت بر عملکرد شهرداری.
وظیفه نظارتی شما ایجاب میکند که پس از وقوع بحران، درباره نقاط ضعف زیرساختی سؤال کنید، عملکرد شهرداری را مورد بررسی قرار دهید و نتیجه اقدامات و پیگیریهای خود را به مردم گزارش کنید.
آیا چنین کاری انجام دادهاید؟
مردم، جز اختلافات و مجادلات سیاسی در برخی حوزهها، چه دستاورد ملموسی از عملکرد شما دیدهاند؟ متأسفانه آنچه گاهی بیشتر به چشم میآید، جلسات کمثمر، برخوردها و حاشیهها و مسائلی است که در اولویتهای اصلی مدیریت شهری قرار ندارند. برخورد با خبرنگاران و پرداختن به موضوعات حاشیهای نیز نمیتواند جایگزین وظیفه اصلی شورا، یعنی نظارت بر عملکرد شهرداری و پیگیری مطالبات مردم شود.
اکنون زمان آن است که اعضای شورای شهر بهجای اظهارنظرهای کلی و حضورهای مقطعی، درباره عملکرد خود در زمینه نظارت بر پروژههای دفع آبهای سطحی پاسخگو باشند. صرفاً ظاهر شدن در صحنه و اظهار نظر پس از وقوع حادثه، مشکلی از مردم حل نمیکند.
رسانهها؛ از انتشار تصاویر آبگرفتگی تا مطالبهگری واقعی
نکته دیگری که باید مورد توجه قرار گیرد، نقش رسانههاست. پیشنهاد مشخص این است که رسانههای قم در این زمینه وارد میدان شوند و مطالبهگری جدی را در دستور کار قرار دهند.
رسانهای که صرفاً با انتشار عکس، کاریکاتور یا توهین به مسئولان و مقامات به دنبال امتیازگیری، مطرح شدن یا خودنمایی باشد، دردی از مردم دوا نمیکند. وظیفه رسانه، تهیه گزارشهایی مستند، دقیق و مطالبهگرانه است؛ گزارشهایی که بتوانند عملکرد مسئولان را زیر ذرهبین ببرند، ضعفها را آشکار کنند و آنان را در عمل به پاسخگویی وادارند، نه اینکه با آبرو و حیثیت افراد بازی کنند.
به هر حال، پیشنهاد ما این است که رسانههای قم بهجای انتشار صرف تصاویر آبگرفتگی و انعکاس گلایههای پراکنده شهروندان، یک گزارش تحقیقی و مطالبهگرانه تهیه کنند.
در همین راستا، مایلم سرفصلهایی را برای اصحاب رسانه، مدیران رسانه و فعالان حوزه شهری مطرح کنم که میتواند مبنای تهیه چنین گزارشی قرار گیرد.
اگر قرار است چنین گزارشی تهیه شود، رسانهها باید چند سند و اطلاعات مشخص را از شهرداری و سایر نهادهای مسئول مطالبه کنند:
۱. فهرست نقاط بحرانی و مستعد آبگرفتگی در شهر قم طی سالهای ۱۳۹۷ تا ۱۴۰۵.
۲. میزان اعتبارات مصوب و هزینهشده برای مدیریت آبهای سطحی در این سالها. رسانهها باید بپرسند چه میزان بودجه برای این موضوع تصویب شده و چه مقدار از آن واقعاً هزینه شده است.
۳. فهرست پروژههای تکمیلشده و نیمهتمام مرتبط با دفع و هدایت آبهای سطحی.
۴. گزارش میزان خسارتهای واردشده به املاک، خودروها، کسبوکارها و زندگی شهروندان در بارندگی اخیر و بارندگیهای گذشته.
۵. گزارش عملکرد مناطق هشتگانه شهرداری در روزهای بارندگی و نحوه مواجهه هر منطقه با آبگرفتگی معابر.
۶. صورتجلسات و مصوبات شورای شهر درباره رفع مشکلات آبگرفتگی و میزان اجرای این مصوبات.
این موارد میتواند مبنای یک گزارش مطبوعاتی مؤثر و مطالبهگرانه باشد. بهجای پرداختن به موضوعاتی که ضرورت و اولویت چندانی برای مردم ندارند، باید به سراغ گزارشهای علمی، مستند و کارساز رفت؛ گزارشهایی که بتوانند گرهی از مشکلات شهر باز کنند.
به هر تقدیر، بارندگی در این فصل آغاز شده و با توجه به اینکه کارشناسان هواشناسی احتمال تداوم این نوع بارشها را تا پایان آذرماه مطرح کردهاند، لازم است آمادگی لازم برای مواجهه با همه احتمالات وجود داشته باشد.
آبگرفتگی قم؛ حادثهای تازه یا مشکلی با سابقه چندینساله؟
آبگرفتگی معابر قم پس از بارندگیهای اخیر، موضوعی فراتر از یک مشکل خدماتی و عمرانی است. این اتفاق بار دیگر یک پرسش اساسی را مطرح کرده است: آیا مدیریت شهری قم، با وجود تجربه سالهای گذشته و اطلاع از نقاط حادثهخیز، توانسته زیرساختهای لازم را برای مواجهه با بارندگی فراهم کند؟
این پرسشی است که مقامات و مدیران مسئول باید به آن پاسخ دهند.
البته مسئولان درباره بارندگی اخیر سکوت نکردهاند و اظهارنظرهایی نیز در این زمینه داشتهاند. بررسی اخبار نشان میدهد که در شانزدهم آبانماه ۱۴۰۵، مسئولان استان و شهرداری قم نسبت به وضعیت بارندگی و آبگرفتگی معابر واکنش نشان دادهاند.
مهدی اصفهانیانمقدم، معاون محیط زیست و خدمات شهری شهرداری قم، از آمادهباش یکهزار و ۸۰۰ نیروی خدمات شهری در هشت منطقه شهرداری خبر داده است. او همچنین به استقرار پمپهای مکنده و تخلیه آب، ماشینآلات تخصصی و تجهیزات عملیاتی اشاره کرده است.
در همین زمان، اکبر بهنامجو، استاندار قم، فرامرز عظیمی، شهردار قم و امیرعباس بقایی، فرماندار قم، در نشستی ویژه در مدیریت بحران شهرداری حضور یافتند و موضوعاتی همچون آبگرفتگی معابر، وضعیت انهار، تردد خودروها و نحوه خدماترسانی را بررسی کردند.
محمدرضا بهرامی، مدیرعامل جمعیت هلالاحمر استان قم نیز از آمادهباش صددرصدی تیمهای عملیاتی و واکنش سریع هلالاحمر برای مقابله با پیامدهای بارندگی و احتمال وقوع سیلاب خبر داده است.
بنابراین نمیتوان گفت مسئولان هیچ اقدامی نکردهاند. اعلام آمادهباش، استقرار تجهیزات و تشکیل نشست مدیریت بحران، اقداماتی هستند که از سوی مسئولان گزارش شدهاند. اما پرسش اصلی این است که این اقدامات تا چه اندازه توانستهاند مشکل را در سطح شهر برطرف کنند؟
به عبارت روشنتر، ما به دنبال گزارشها، حرفها و سخنان مسئولان نیستیم؛ آنچه اهمیت دارد، نتیجه است. مردم میخواهند بدانند در عمل چه اقداماتی صورت گرفته و این اقدامات تا چه اندازه توانستهاند از بروز مشکلات جلوگیری کنند.
پرسش مهم دیگر این است که آبگرفتگی در قم سابقه دارد و نمیتوان آن را صرفاً به بارندگی اخیر نسبت داد. این مسئله پیشتر نیز رخ داده و مشکلات زیادی برای شهروندان ایجاد کرده است.
برای نمونه، در سال ۱۳۹۷، عبدالله جلالی، رئیس وقت شورای اسلامی شهر قم، در جلسه علنی شورا نسبت به آبگرفتگی معابر و ترافیک سنگین هنگام بارندگی انتقاد کرده بود. او این وضعیت را نشانهای از نارساییهای شهری دانسته و ضعف زیرساختها را از عوامل مهم این مشکل معرفی کرده بود. جلالی همچنین خواستار بررسی علل و ارائه راهکار از سوی شهرداری شده بود.
این اظهارات نشان میدهد که آبگرفتگی در شهر قم موضوعی تازه نیست و سالهاست که بهعنوان یکی از مشکلات مدیریت شهری مطرح بوده است.
در سال ۱۳۹۹ نیز سیدمرتضی سقائیاننژاد، شهردار وقت قم، از وجود چهار نقطه بحرانی فرامنطقهای
و ۱۰ نقطه بحرانی شهری سخن گفته بود. او همچنین توضیح داده بود که تعداد نقاط بحرانی شناساییشده در شهر از ۱۲۰ نقطه به ۴۹ نقطه کاهش یافته و در آن مقطع، کمتر از ۱۰ نقطه همچنان وضعیت بحرانی داشتهاند.
در همان گزارش، به آبگرفتگی ۳۰ منزل مسکونی در مناطق یک، سه، پنج و شش نیز اشاره شده بود. شهردار وقت همچنین درباره مشکلات تونل غدیر و ناتمام ماندن برخی پروژههای دیوارچینی توضیحاتی ارائه کرده بود.
این گزارشها در رسانهها منتشر شدهاند و نشان میدهند که آبگرفتگی در قم مسئلهای شناختهشده و دارای سابقه است. بنابراین، انتظار طبیعی شهروندان این بوده که مدیریت شهری طی این سالها راهکارهای اساسی، اصولی و ماندگاری برای رفع آن اجرا کرده باشد. اما آیا چنین اتفاقی افتاده است؟
آیا یک بارندگی میتواند بخشهایی از شهر را با اختلال جدی مواجه کند؟ این موضوعی است که باید با دقت بررسی شود.
بر اساس اظهارات معاون خدمات شهری شهرداری قم در آبانماه ۱۴۰۵، اقداماتی برای مقابله با آبگرفتگی و کاهش پیامدهای بارندگی انجام شده است. اما این اقدامات دقیقاً چه بودهاند؟
بر اساس گزارشهای رسمی شهرداری، موارد زیر بهعنوان اقدامات انجامشده مطرح شدهاند:
۱. شناسایی و اصلاح نقاط مستعد آبگرفتگی.
۲. لایروبی و پاکسازی انهار و کانالهای هدایت آب.
۳. حفر و بهسازی چاههای جذبی.
۴. اصلاح مسیرهای هدایت روانآبها.
۵. تأمین و بهروزرسانی تجهیزات و پمپهای تخلیه آب.
بنابراین، صرف اعلام اجرای پروژهها و انجام اقدامات عمرانی کافی نیست. باید مشخص شود این اقدامات چه میزان اثربخشی داشتهاند و آیا توانستهاند در زمان بارندگی، مشکل را برطرف کنند یا خیر؟.
مسئولیت آبگرفتگی فقط بر عهده شهرداری نیست
واقعیت این است که در بررسی این موضوع نباید تنها شهرداری را مورد پرسش قرار داد. شورای اسلامی شهر نیز بهعنوان نهاد ناظر بر عملکرد شهرداری، مسئولیت پیگیری و مطالبهگری دارد.
روحالله امراللهی، رئیس فعلی شورای اسلامی شهر قم، در ۲۷ مهرماه ۱۴۰۵ درباره کندی اجرای پروژههای عمرانی شهرداری انتقاد کرده و خواستار توضیح درباره استفاده از ظرفیت مالی شهرداری شده بود. او بر ضرورت پاسخگویی مدیران درباره تأخیر پروژهها تأکید کرده است.
همچنین سیدمحمدحسین دهناد، عضو شورای شهر، در چهارم آبانماه ۱۴۰۵ بر ضرورت تقویت ارتباط مدیریت شهری با مردم و اطلاعرسانی شفاف درباره پروژههای عمرانی تأکید کرده بود.
با این حال، در گزارشهای خبری بررسیشده، هنوز موضعگیری مشخص و مستندی از رئیس شورا یا اعضای آن درباره عملکرد شهرداری در مواجهه با آبگرفتگی همین بارندگی اخیر مشاهده نشده است.
این خود موضوع مهمی برای پیگیری رسانههاست.
آیا شورای شهر پس از این اتفاق، گزارش عملکرد شهرداری را مطالبه خواهد کرد؟ آیا نقاط آبگرفتگی بهصورت رسمی اعلام و برای اصلاح آنها زمانبندی مشخصی تعیین خواهد شد؟ آیا اعضای شورا درباره میزان پیشرفت پروژههای مرتبط با دفع آبهای سطحی از شهرداری توضیح خواهند خواست؟
اینها پرسشهایی است که شورای شهر باید به آنها پاسخ دهد.
در اینجا پرسش دیگری نیز مطرح میشود: آیا دو روز بارندگی و ایجاد آبگرفتگی در معابر میتواند این سؤال را به وجود بیاورد که تمامیت مدیریت شهری زیر سؤال برود؟
بدون شک، پاسخ به این پرسش نیازمند بررسی منطقی و تفکیک میان شدت بارندگی و کیفیت مدیریت شهری است.
طبیعی است که هیچ شهری نمیتواند در برابر هر میزان بارندگی، تضمین مطلقی برای جلوگیری از آبگرفتگی ارائه دهد. شهری که مدتها با بارندگی قابل توجهی مواجه نبوده و در شرایط خشک و گردوغبار قرار داشته، ممکن است در برابر بارشهای شدید با مشکلاتی روبهرو شود. طبیعتاً نمیتوان انتظار داشت هر بارندگی شدیدی بدون هیچگونه آبگرفتگی باشد.
اما از سوی دیگر، این مسئله نیز نمیتواند بهانهای برای نادیده گرفتن ضعفهای مدیریتی و زیرساختی باشد.
بنابراین، نمیتوان صرفاً با استناد به دو روز بارندگی، تمامیت
مدیریت شهری را زیر سؤال برد؛ اما این پرسش همواره در برابر شهرداری و شورای شهر باقی خواهد ماند که چرا با وجود سابقه چندینساله آبگرفتگی در نقاط مختلف قم، هنوز با وقوع بارندگی باید شاهد تکرار این مشکلات باشیم؟
وقتی شهری طی سالهای گذشته بارها با نقاط حادثهخیز و آبگرفتگی معابر مواجه شده است، دیگر نمیتوان تکرار این اتفاق را حادثهای غیرقابل پیشبینی تلقی کرد. در چنین شرایطی، احتمال وقوع مجدد این مشکلات در بارندگیهای بعدی کاملاً قابل تصور بوده است.
بهویژه آنکه گزارشهای هواشناسی نیز از مدتها قبل درباره احتمال بارشهای قابل توجه هشدار داده بودند. بنابراین، انتظار میرفت آمادگی لازم برای مواجهه با چنین شرایطی در مدیریت شهری وجود داشته باشد.
بارندگی اخیر؛ آزمونی عملی برای مدیریت شهری قم
به هر حال، میتوان بارندگی اخیر را یک آزمون عملی برای سنجش عملکرد مدیریت شهری در چند حوزه دانست.
نخست اینکه آیا مطالعات فنی درباره هدایت آبهای سطحی بهروز شدهاند؟ این پرسشی است که کارشناسان حوزه شهری باید آن را بررسی کنند و رسانهها نیز باید پیگیر پاسخ آن باشند.
دوم اینکه آیا بودجه کافی برای اصلاح زیرساختهای دفع آبهای سطحی اختصاص یافته است؟ شهرداری باید در این زمینه توضیح دهد و شورای شهر و رسانهها نیز باید میزان تحقق اعتبارات را پیگیری کنند.
سوم اینکه آیا پروژههایی که در سالهای گذشته شناسایی شده بودند، به سرانجام رسیدهاند؟
چهارم اینکه آیا مناطق هشتگانه شهرداری برنامه مشخصی برای مقابله با آبگرفتگی دارند؟
پنجم اینکه آیا شهرداری پس از هر بارندگی، گزارش نقاط آسیبدیده و اقدامات اصلاحی انجامشده را منتشر میکند؟
ششم اینکه آیا شورای شهر بر اجرای مصوبات و نحوه هزینهکرد اعتبارات مربوط به مدیریت آبهای سطحی نظارت مؤثر دارد؟
اینها پرسشهایی هستند که باید از دل بارندگی اخیر استخراج شوند و در ادامه، به مطالبهای جدی از شهرداری و شورای شهر تبدیل شوند.
رسانهها باید این موضوعات را پیگیری کنند و از مسئولان بخواهند بهجای ارائه توضیحات کلی، پاسخهای مستند و قابل ارزیابی ارائه دهند.
سه ضلع پاسخگویی؛ شهرداری، شورای شهر و مدیریت استان
در پایان باید به این پرسش اساسی بازگردیم: بارندگی رخ داده، باران رحمت الهی است، اما در برابر مشکلاتی که پس از آن به وجود آمده، چه کسی باید پاسخگو باشد؟
از نظر نگارنده، پاسخگویی باید در سه ضلع و سه سطح دنبال شود:
۱. شهرداری قم
شهرداری باید بهطور شفاف مشخص کند که کدام پروژههای مرتبط با دفع و هدایت آبهای سطحی اجرا شدهاند، کدام پروژهها نیمهتمام ماندهاند و چرا نقاطی که در سالهای گذشته بهعنوان نقاط بحرانی شناسایی شده بودند، همچنان با مشکل مواجه هستند.
همچنین باید مشخص شود اعتبارات اختصاصیافته در این حوزه چگونه هزینه شده و اقدامات انجامشده چه میزان اثربخشی داشتهاند.
۲. شورای اسلامی شهر قم
شورای شهر باید گزارش نظارتی خود را ارائه کند و مشخص سازد که طی سالهای گذشته چه میزان اعتبار برای رفع مشکل آبگرفتگی اختصاص یافته و چه میزان از برنامهها و مصوبات به نتیجه رسیده است.
شورا باید توضیح دهد که در مقام نهاد ناظر، چه اقداماتی برای پیگیری عملکرد شهرداری انجام داده و چرا برخی مشکلات قدیمی همچنان تکرار میشوند.
۳. مدیریت کلان استان
تمام مسئولیت مدیریت روانآبها لزوماً در محدوده وظایف شهرداری خلاصه نمیشود. بخشی از روانآبها ممکن است از خارج محدوده شهری وارد شهر شوند. بنابراین، استانداری، فرمانداری و دستگاههای مسئول در حوزه آب نیز باید درباره مدیریت حوضههای آبریز، مسیرهای انتقال سیلاب و وظایف محوله خود پاسخگو باشند.
در نتیجه، مسئولیت بررسی و پیگیری این معضل باید در سه سطح دنبال شود: نخست، شهرداری قم؛ دوم، شورای اسلامی شهر قم؛ و سوم، مدیریت کلان استان، شامل استاندار، فرماندار و سایر دستگاههای مسئول.
بارندگی اخیر نباید صرفاً به خبری درباره آبگرفتگی چند معبر و آمادهباش نیروهای خدمات شهری محدود شود. این اتفاق فرصتی است تا عملکرد چندینساله مدیریت شهری در زمینه دفع آبهای سطحی، میزان تحقق وعدهها، نحوه هزینهکرد اعتبارات و کیفیت نظارت شورای شهر مورد بررسی قرار گیرد.
مردم حق دارند بدانند چرا مشکلی که سالهاست شناخته شده، همچنان با هر بارندگی خود را نشان میدهد. آنها به گزارشهای تکراری و اعلام آمادهباشهای پرشمار نیاز ندارند؛ آنچه انتظار دارند، نتیجه ملموس اقدامات مسئولان در زندگی روزمرهشان است.
اکنون زمان آن رسیده است که شهرداری، شورای شهر و مدیریت استان بهجای ارائه توضیحات کلی، با اسناد و آمار روشن به این پرسش پاسخ دهند: از سالها پیش تاکنون برای رفع مشکل آبگرفتگی قم چه کردهاید و حاصل این همه برنامه، اعتبار، مصوبه و وعده برای شهروندان چه بوده است؟
****************
چاپ شده درروزنامه گویه مورخ دوشنبه 18 آبان 1405 شمسی / 29 جمادی الاول 1448 / 9 نوامبر 2026 میلادی / سال بیست ودوم/ شماره 2965 /
ویترین خاموش
سید محمد حسین دریاباری
روزی مشغلام سرگرم مطالعه بود. کتابها و نوشتههای مختلفی را پیش روی خود گذاشته و درباره مسائل شهری و فرازونشیب برخی پدیدههای قدیمی شهر مطالعه میکرد. در همین حال، تلفن همراهش زنگ خورد. از شهرداری تماس گرفته بودند.
سلام، وقت شما بخیر. از شهرداری تماس میگیریم. میخواستیم شما را به همراه مشحبیب، مشرجب و مش غضنفر به یک میزگرد در شهرداری دعوت کنیم تا درباره موضوع مهمی گفتوگو کنیم. قرار است پس از این نشست، هر نتیجهای که به دست آمد، مبنای فعالیت و اقدامات بعدی قرار بگیرد.
مشغلام که هنوز ذهنش درگیر مطالعه بود، ابتدا خواست دعوت را رد کند؛ اما مسئول مربوطه شهرداری اصرار داشت:
نه، حضور شما ضروری است. باید درباره این موضوع صحبت کنیم. کارشناسانی که بتوانند از زوایای مختلف به این مسئله بپردازند، کم هستند. بهعلاوه، بعضی از افراد تجربه کافی ندارند و شاید نتوانند آنچه را مدنظر ماست، بهدرستی مطرح کنند. ما روی تجربه و شناخت شما حساب کردهایم.
خلاصه، مشغلام پذیرفت. بلافاصله با دوستان و همفکرانش تماس گرفت و موضوع را با آنها در میان گذاشت. مشحبیب، مشرجب و مش غضنفر هم پس از شنیدن ماجرا دریافتند که ظاهراً با موضوع مهمی روبهرو هستند. آنها نیز دعوت را پذیرفتند و قرار شد پیش از حضور در جلسه، درباره موضوع مطالعه و تبادل نظر کنند تا با دست پر به میزگرد بروند.
چند روزی گذشت. هرکدام از آنها مطالعاتی انجام دادند و سرانجام زمان جلسه فرا رسید. به شهرداری رفتند، مکان برگزاری مشخص شد و همگی دور میز نشستند.
البته از همان ابتدا معلوم نبود چه کسی قرار است درباره کدام بخش صحبت کند، اما موضوع اصلی روشن بود: قرار بود درباره ویترینی از شهر صحبت کنند؛ ویترینی که سالها محل نمایش افکار، دیدگاهها و سلیقههای گوناگون مردم بود و نگاه بسیاری از رهگذران را به خود جلب میکرد.
در زبان خودمانی، وقتی با مردم صحبت میکردیم، به آن «دکه روزنامهفروشی» میگفتیم؛ اما در مکاتبات و محاورات رسمی، نام «کیوسک مطبوعاتی» را برایش به کار میبردند.
بحث از همینجا آغاز شد.
مش غضنفر که سنوسالی از او گذشته بود و خاطرات زیادی از روزنامههای سالهای دور داشت، اجازه خواست تا نخستین بخش از صحبتها را مطرح کند.
گفت:
من خاطرات خوبی از روزنامههای آن زمان دارم. هم دربارهشان در کتابها خواندهام، هم در خبرها و گزارشها دیدهام و هم خودم بخشی از آن روزگار را لمس کردهام. پیش از آنکه کیوسکهای مطبوعاتی شکل بگیرند، روزنامهفروشان در محلههای مختلف روزنامهها را توزیع میکردند. دوچرخه یکی از بهترین وسایل برای این کار بود. روزنامهها را داخل خورجین میگذاشتند و در کوچه و خیابان به راه میافتادند. فروشنده روزنامه، گاهی تیترهای مهم را با صدای بلند میخواند و مردم هم برای خرید و اطلاع از خبرهای روز به سراغش میرفتند.
او ادامه داد:
کمکم با گسترش شهر و افزایش تعداد نشریات، دیگر این شیوه بهتنهایی پاسخگو نبود. باید محل مشخصی برای عرضه مطبوعات وجود میداشت. به همین دلیل، بهتدریج میزهای فروش و سپس دکهها و کیوسکهایی در میدانهای بزرگ و خیابانهای پررفتوآمد شهر شکل گرفتند. روزنامهها و مجلات به این مراکز میرسیدند و مردم، بهخصوص در ساعات اولیه صبح، برای آگاهی از تازهترین اخبار به آنجا مراجعه میکردند.
مشغضنفر مکثی کرد و گفت:
البته از سالهای دورتر هم روزنامهفروشی و توزیع مطبوعات وجود داشته، اما به گمان من از حدود سال ۱۳۴۷ به بعد، این پدیده در زندگی شهری نمود بیشتری پیدا کرد. مردم به کیوسکها علاقهمند شده بودند و مراجعه به آنها به بخشی از عادت روزانهشان تبدیل شده بود. از طرف دیگر، این کار شغل و منبع درآمدی برای عدهای از مردم ایجاد کرده بود و در گسترش فرهنگ مطالعه و آگاهی عمومی هم نقش داشت.
حاضران با دقت گوش میدادند. ظاهراً خاطرات مش غضنفر برای همه جالب بود. اما سؤال اصلی همچنان باقی بود: این کیوسکها چه جایگاهی در زندگی اجتماعی مردم داشتند و چرا امروز تا این اندازه از رونق افتادهاند؟
این بار مشرجب رشته کلام را به دست گرفت و گفت:
در کشورهای دیگر هم کیوسکهای مطبوعاتی وجود داشته و هنوز هم در بسیاری از کشورها فعال هستند. مردم به آنها مراجعه میکنند، روزنامه و مجله میخرند و گاهی کتاب و محصولات فرهنگی دیگری هم در آنها عرضه میشود. در کشور ما نیز چند دوره وجود داشته که این کیوسکها بسیار پررنگ و تأثیرگذار بودهاند.
او ادامه داد:
در دهههای چهل و پنجاه، با افزایش تعداد روزنامهها و نشریات، مراجعه مردم به این مراکز بیشتر شد. عناوین مطبوعاتی متنوعتر شده بود و هرکس میتوانست متناسب با علاقه و دیدگاه خودش نشریهای پیدا کند. صاحب دکه هم
از این راه امرارمعاش میکرد. در دهه هفتاد نیز، با گسترش امکانات روزنامهنگاری و افزایش تنوع مطبوعات، دوباره شاهد استقبال گسترده مردم بودیم. روزنامهها و مجلات، اخبار و گزارشهای حوادث، مسائل سیاسی و موضوعات فرهنگی و اجتماعی را دنبال میکردند و مردم هم با علاقه آنها را میخواندند.
در همین هنگام، مشحبیب که تا آن لحظه بیشتر شنونده بود، از مجری اجازه خواست چند دقیقهای صحبت کند.
مجری گفت:
بفرمایید، اتفاقاً منتظر بودیم نظر شما را هم بشنویم.
مشحبیب گفت:
من میخواهم به چند مقطع اشاره کنم که کیوسکهای مطبوعاتی در آنها نقش اجتماعی و فرهنگی مهمی داشتند. بهخصوص از اواخر دهه پنجاه، در دهه شصت و همچنین در دهه هفتاد، مردم با اشتیاق اخبار و مطالب روزنامهها را دنبال میکردند. البته آن روزها شرایط با امروز فرق داشت. بسیاری از بحثها و گفتوگوها از کنار همین دکهها آغاز میشد و گاهی ساعتها ادامه پیدا میکرد.
او با کمی هیجان ادامه داد:
موضوع گفتوگوها هم فقط خبرهای روز نبود. درباره سوسیالیسم و کمونیسم حرف میزدند، درباره حوادث سیاسی و اجتماعی بحث میکردند و از مسائل مختلف داخلی و خارجی میگفتند. اینطور نبود که فقط یک گروه یا جناح خاص دور دکهها جمع شوند. دانشجو بود، کارگر بود، آدمهای اهل سیاست بودند، کتابخوانها بودند، افراد باتجربه و سالخورده بودند و حتی جوانترهایی که بهتازگی به مطالعه و پیگیری اخبار علاقهمند شده بودند. هرکس روزنامهای خوانده بود یا خبری شنیده بود، حرفی برای گفتن داشت.
مشحبیب دستی به صورتش کشید و گفت:
بهنظرم این دکهها یک پایگاه اجتماعی بودند. ویترین روزنامهها بودند و مردم میتوانستند عناوین مختلف را کنار هم ببینند. درست مثل کالایی که امروز در یک ویترین مناسب قرار میدهند تا بیشتر دیده شود، روزنامهها هم در معرض دید مردم قرار میگرفتند. تیترهای درشت روی جلد یا صفحه اول، چشم رهگذران را میگرفت. مردم میایستادند، تیترها را میخواندند، روزنامهها را ورق میزدند، درباره مطالبشان صحبت میکردند و سرانجام روزنامه مورد علاقهشان را میخریدند و میرفتند.
او اضافه کرد:
این اتفاق سادهای نبود. دکه روزنامهفروشی فقط محل خریدوفروش یک کالای کاغذی نبود؛ جایی بود که مردم در آن با خبر، اندیشه و دیدگاههای مختلف روبهرو میشدند. گاهی یک تیتر، آغازگر بحثی طولانی میشد و افراد با دیدگاههای متفاوت، کنار هم مینشستند و درباره موضوعی صحبت میکردند.
مشغلام که حالا فرصت را مناسب میدید، بحث را به موضوع اصلی جلسه برگرداند:
بسیار خوب! تا اینجا درباره اهمیت و جایگاه کیوسکها صحبت کردیم. اما باید ببینیم چه اتفاقی افتاده که امروز رمق این دکهها گرفته شده است. چرا آن مراکز پررفتوآمد، دیگر مثل گذشته نیستند؟ چه عواملی باعث شده مردم کمتر به آنها مراجعه کنند؟
مشغلام که ظاهراً از قبل برای این سؤال پاسخی آماده کرده بود، خودش نخستین احتمال را مطرح کرد:
شاید یکی از دلایل، کاهش سرانه مطالعه باشد. مردم کمتر کتاب میخوانند و کمتر روزنامه میخرند. ممکن است مسائل اقتصادی هم در این موضوع مؤثر باشد. بالاخره وقتی هزینههای زندگی افزایش پیدا میکند، خرید روزنامه، مجله و کتاب هم برای بعضی خانوادهها دشوارتر میشود. حتی خرید چیزهایی مثل جدول و نشریات سرگرمی هم ممکن است از سبد هزینههای روزانه مردم حذف شود. طبیعتاً وقتی مشتری کمتر باشد، صاحب دکه هم با مشکل اقتصادی روبهرو میشود.
مشغضنفر که در میان حاضران تجربه بیشتری داشت، اجازه خواست تا نکات دیگری را مطرح کند.
گفت:
اگر اجازه بدهید، من به چند نکته مهم اشاره کنم. نخست اینکه در بسیاری از کشورهای دنیا هنوز کیوسکهای مطبوعاتی فعال هستند و با افتخار هم فعالیت میکنند. در آنجا روزنامه، مجله، کتاب و محصولات فرهنگی متنوع عرضه میشود. پس چرا ما باید بهمحض مواجهه با مشکلات اقتصادی یا تغییر شیوه اطلاعرسانی، صورت مسئله را پاک کنیم؟
او کمی مکث کرد و ادامه داد:
ما هم میتوانیم کیوسکهای مطبوعاتی را به مراکز فرهنگی کوچک تبدیل کنیم. مسئله این است که مسئولان فرهنگی ما تا چه اندازه برای حفظ و تقویت فرهنگ مطالعه برنامه دارند. اینکه مردم امروز کمتر روزنامه میخوانند یا کتاب نمیخرند، به این معنا نیست که باید امکانات عرضه کتاب و مطبوعات را از سطح شهر جمع کنیم.
مشغضنفر با لحنی جدیتر گفت:
بله، نمیتوان انکار کرد که تلفن همراه، اینترنت، شبکههای اجتماعی و رسانههای دیجیتال شیوه دسترسی مردم به اخبار و اطلاعات را تغییر دادهاند. امروز هرکس میتواند گوشیاش را بردارد و در چند ثانیه تازهترین خبرها را بخواند. این تغییرات قطعاً بر وضعیت کیوسکهای مطبوعاتی تأثیر گذاشتهاند؛ اما آیا به این دلیل باید سایر شیوههای دسترسی به اطلاعات را تعطیل کنیم؟ آیا چون مردم کمتر از گذشته تلویزیون تماشا میکنند،
باید تلویزیون را تعطیل کرد؟ یا چون عدهای کمتر به رادیو گوش میدهند، باید بساط رادیو را جمع کرد؟
حاضران لبخندی زدند.
او ادامه داد:
هر رسانهای جایگاه و مخاطب خودش را دارد. وظیفه مسئولان فرهنگی و شهری این است که امکانات و ظرفیتهای فرهنگی را حفظ و تقویت کنند، نه اینکه با کاهش استقبال از یک رسانه، آن را بهکلی از میدان خارج کنند. مردم باید امکان انتخاب داشته باشند. وقتی جایی برای عرضه کتاب وجود ندارد، وقتی روزنامه و مجله در دسترس نیست یا امکان اقتصادی انتشار و توزیع آنها فراهم نمیشود، چگونه میتوان از مردم انتظار داشت که همچنان اهل مطالعه باشند؟
مشغضنفر که ظاهراً تازه گرم صحبت شده بود، گفت:
از طرف دیگر، نباید همهچیز را به مشکلات اقتصادی حواله بدهیم. درست است که کتابفروشی و مطبوعات با مشکلات اقتصادی مواجهاند، اما راهحل چیست؟ اینکه بهجای کتاب و روزنامه، انواع خوراکیها و نوشیدنیها در کیوسکها عرضه شود؟ اگر قرار باشد همه دکهها به محل فروش پفک، نوشابه و انواع تنقلات تبدیل شوند، پس تکلیف کارکرد فرهنگی آنها چه میشود؟
او رو به نماینده شهرداری کرد و گفت:
شهرداری و دستگاههای متولی، از جمله وزارت فرهنگ وارشاد ، باید برای این موضوع برنامه داشته باشند. اگر کیوسکی به کسی واگذار میشود، میتوان در قرارداد آن شرط کرد که بخشی از فضای دکه به عرضه کتاب، روزنامه، مجله و نشریات اختصاص پیدا کند. حتی میتوان برای فروش کتابهای کودکان، داستان و آثار مورد نیاز مردم امتیازاتی در نظر گرفت. اگر اجارهها کاهش پیدا کند یا تسهیلاتی برای فعالان این حوزه در نظر گرفته شود، شاید بسیاری از دکهداران هم از این پیشنهاد استقبال کنند.
مشغضنفرادامه داد:
البته فقط مسئله فروش نیست. این کیوسکها میتوانند دوباره به محل گفتوگو و تبادل نظر مردم تبدیل شوند. میتوان در کنار آنها فضایی برای معرفی کتاب، نشریات و موضوعات فرهنگی ایجاد کرد. مردم با هر سلیقه و دیدگاهی میتوانند کنار هم قرار بگیرند، گفتوگو کنند و از اطلاعات و تجربههای یکدیگر استفاده کنند. مگر گفتوگو و تبادل نظر چه اشکالی دارد؟
او در پایان به نکته دیگری اشاره کرد:
مسئله مهمتر، زبان فارسی است. وقتی مطالعه کاهش پیدا میکند، توانایی نوشتن و درستنویسی هم آسیب میبیند. امروز در فضای مجازی میبینیم که بعضی افراد، حتی با وجود تحصیلات دانشگاهی، در نوشتن کلمات و جملههای ساده هم اشتباه میکنند. یکی از دلایل این وضعیت میتواند کمخوانی باشد. کسی که کمتر میخواند، کمتر با شکل درست واژهها و ساختار جملهها آشنا میشود. خواندن، یکی از مهمترین راههای یادگیری درستنویسی است. نمیدانم با چه زبانی باید این موضوع را به بعضی از مسئولان فرهنگی و شهری توضیح داد که مطالعه فقط یک سرگرمی نیست؛ شرط مهمی برای یادگیری، آگاهی و حفظ زبان فارسی است.
صحبتهای مش غضنفر با استقبال حاضران روبهرو شد. مجری و دیگر شرکتکنندگان نیز تأیید کردند که او به نکات مهمی اشاره کرده است.
در ادامه، مشرجب دوباره وارد بحث شد و گفت:
من هم میخواهم به نکتهای اشاره کنم. همانطور که دوستان گفتند، در دهه هفتاد کیوسکها بسیار پرطرفدار بودند و مردم به آنها مراجعه میکردند. اما با گسترش اینترنت، وبسایتهای خبری و سپس شبکههای اجتماعی، بهتدریج از تعداد مراجعهکنندگان کاسته شد. این اتفاق طبیعی بود؛ چون شیوه دسترسی مردم به اخبار تغییر کرده بود. اما متأسفانه در کنار این تغییرات، اتفاق دیگری هم افتاد. بعضی رسانههای رسمی بهجای پرداختن به راههای احیای این مراکز، گزارشهایی منتشر کردند که در آنها کیوسکها بهعنوان موانع شهری و مزاحم خیابانها معرفی میشدند و از ضرورت ساماندهی آنها سخن به میان میآمد.
مشرجب با تأکید بیشتری ادامه داد:
البته ساماندهی بهخودیخود کار بدی نیست. اگر منظور از ساماندهی، بهبود وضعیت ظاهری، نظمبخشی و ارتقای کارکرد کیوسکها باشد، اتفاقاً کار پسندیدهای است. اما گاهی این واژه بهانهای میشود برای جمعآوری و حذف آنها. اگر قرار باشد نتیجه ساماندهی، تعطیلی و برچیدن دکهها باشد، این دیگر ساماندهی نیست؛ بلکه از بین بردن یک ظرفیت فرهنگی و اجتماعی است.
او افزود:
امروز مسئله فقط این نیست که مردم کمتر به کیوسکها مراجعه میکنند. مسئله این است که روزنامهها هم کمتر منتشر میشوند و بسیاری از آنها دیگر در کیوسکها حضور ندارند. از میان نشریاتی هم که هنوز منتشر میشوند، تعداد محدودی به این مراکز میرسند. گاهی چند کتاب کودک و تعدادی کالای دیگر در دکهها دیده میشود، اما از آن ویترین متنوع مطبوعاتی که روزگاری در برابر چشم مردم قرار داشت، خبری نیست.
مشرجب با لحنی تأسفآمیز گفت:
اگر همین کیوسکهای باقیمانده را هم جمع کنیم، باید با دکه روزنامهفروشی و آن ویترین قدیمی اطلاعات و اخبار
خداحافظی کنیم. این اتفاق فقط تعطیلی چند واحد صنفی نیست؛ بخشی از حافظه تاریخی و فرهنگی شهر را هم از بین میبرد. کیوسکها روزگاری محل مراجعه و تجمع مردم بودند. بخشی از زندگی روزمره شهر در کنار همین دکهها جریان داشت.
مشحبیب که از شنیدن این صحبتها به یاد خاطرات گذشته افتاده بود، رو به حاضران کرد و گفت:
واقعاً چرا باید رسانهها فقط به این بپردازند که این دکهها مزاحم خیابان هستند و باید جمع شوند؟ چرا کسی درباره راههای رونق اقتصادی آنها گزارش تهیه نمیکند؟ چرا بهجای پیشنهاد حذف، راهکارهایی برای حمایت از دکهداران و تقویت کارکرد فرهنگی کیوسکها ارائه نمیشود؟
او ادامه داد:
اگر مسئولان شهری معتقدند شکل و وضعیت بعضی از کیوسکها مناسب نیست، خب آنها را اصلاح کنند. اگر از نظر اقتصادی مشکل دارند، برایشان تسهیلات در نظر بگیرند. اگر دکهداران برای تأمین هزینههای زندگی مجبور شدهاند کالاهای دیگری بفروشند، باید راهی پیدا کرد که فروش کتاب و مطبوعات هم برایشان صرفه اقتصادی داشته باشد. نمیشود از یک طرف انتظار داشت فرهنگ مطالعه رونق پیدا کند و از طرف دیگر، امکانات عرضه کتاب و نشریات را از دسترس مردم خارج کرد.
مشحبیب با حسرتی در صدایش گفت:
ما امروز شاهدیم که بعضی کتابفروشیها هم بهتدریج تغییر کاربری میدهند. یک روز کتابفروشی بودهاند و امروز به فروشگاه لباس یا خوراکی تبدیل شدهاند. این اتفاق واقعاً تأسفآور است. انگار هرجا فعالیت فرهنگی از نظر اقتصادی با مشکل مواجه میشود، سادهترین راه این است که آن را تعطیل کنیم و بهجایش کسبوکاری دیگر راه بیندازیم.
او خطاب به مسئولان فرهنگی گفت:
آیا کسی به این فکر میکند که با از بین رفتن این مراکز، چه بخشی از زندگی فرهنگی شهر آسیب میبیند؟ آیا واقعاً برای مسئولان مهم نیست که روزنامه و کتاب در معرض دید مردم باشد؟ اگر نسل جدید این دکهها را در خیابانها ببیند، شاید دستکم درباره آنها سؤال کند و بپرسد اینجا چه چیزی فروخته میشده است. اما وقتی هیچ نشانی از آنها باقی نماند، طبیعی است که حتی وجود روزنامه و نشریه چاپی هم برای بعضی از جوانترها به موضوعی غریب و تعجبآور تبدیل شود.
او با خنده تلخی اضافه کرد:
شاید روزی بچهها از ما بپرسند: مگر زمانی مردم روزنامه هم میخریدند؟ مگر چیزی به نام مجله وجود داشت که آن را از دکه میخریدند؟!
حاضران خندیدند، اما خندهشان چندان هم از سر شادی نبود.
مشغضنفر که ظاهراً هنوز نکاتی برای گفتن داشت، دوباره اجازه صحبت خواست.
گفت:
من فکر میکنم یکی از نهادهایی که میتواند در این زمینه نقش مؤثری داشته باشد، شهرداری است. شهرداری فقط نباید به فکر واگذاری کیوسکها و دریافت اجارهبها باشد. گاهی لازم است خودش هم برای حفظ یک ظرفیت فرهنگی هزینه کند. میتواند بخشی از کیوسکها را به عرضه مطبوعات و کتاب اختصاص دهد و برای کسانی که این کار را انجام میدهند، امتیازاتی در نظر بگیرد.
او چند پیشنهاد مشخص مطرح کرد:
راه اول این است که کیوسکهای موجود با حفظ کارکرد اصلیشان ساماندهی شوند. مثلاً شرط واگذاری آنها این باشد که بخشی از فضای کیوسک به فروش روزنامه، مجله، کتاب داستان و کتاب کودک اختصاص پیدا کند. در کنار آن، درصد مشخصی از فضا هم میتواند به فروش کالاهای دیگر اختصاص یابد تا دکهدار از نظر اقتصادی با مشکل مواجه نشود.
مشغضنفر ادامه داد:
راه دوم این است که اگر بعضی از کیوسکها دیگر امکان فعالیت فرهنگی ندارند یا صاحبانشان تمایلی به عرضه مطبوعات ندارند، شهرداری تعدادی از کیوسکها را بهطور مشخص در اختیار فعالان حوزه مطبوعات و کتاب قرار دهد. به این ترتیب، دستکم بخشی از مراکز فروش رسانههای مکتوب در سطح شهر حفظ میشوند.
او تأکید کرد:
البته شهرداری بهتنهایی نمیتواند همه مشکلات را حل کند. وزارت فرهنگ و ارشاد ، نهادهای فرهنگی و سایر دستگاههای مسئول نیز باید پشتیبانی کنند. مهم این است که اجازه ندهیم این مبلمان قدیمی و خاطرهانگیز شهری، که روزگاری بخشی از هویت فرهنگی خیابانهای ما بود، آسیب ببیند یا بهکلی از میان برود. نباید کاری کنیم که نام کیوسک مطبوعاتی فقط در کتابهای تاریخ مطبوعات باقی بماند.
در پایان، مشغضنفر گفت:
ما در این میزگرد درباره ویترین رسانهها صحبت کردیم؛ درباره پنجرهای که سالها اطلاعات و اخبار از آن به مردم میرسید و جایی که شهروندان میتوانستند در برابر دیدگان خود، مجموعهای از روزنامهها و نشریات را ببینند و انتخاب کنند. شاید امروز شکل ارتباطات تغییر کرده باشد، اما نیاز مردم به آگاهی، مطالعه و دسترسی به منابع گوناگون اطلاعاتی از بین نرفته است. بنابراین، باید برای حفظ این امکان تلاش کنیم.
میزگرد به پایان رسید. مشغلام، مشحبیب، مشرجب و مشغضنفر آنچه را لازم میدانستند، درباره کیوسکهای مطبوعاتی و دکههای روزنامهفروشی مطرح کرده
بودند. حالا دیگر توپ در زمین مسئولان شهری و فرهنگی بود؛ باید دید با این توپ چه میکنند؟ آیا آن را به گردش درمیآورند و بازی را به سود فرهنگ و مطالعه تمام میکنند یا آنقدر به آن بیتوجهی میکنند که گلهای متعددی به دروازه فرهنگ و رسانههای مکتوب وارد شود؟
به هر حال، حفظ کیوسکهای مطبوعاتی فقط به معنای نگه داشتن چند دکه در گوشه و کنار خیابان نیست. سخن از حفظ بخشی از هویت شهری، خاطرات جمعی و امکان دسترسی مردم به رسانههای مکتوب است. این مراکز میتوانند در کنار رسانههای دیجیتال به حیات خود ادامه دهند و همچنان نقشی در ترویج کتابخوانی و روزنامهخوانی داشته باشند.
مسئولان فرهنگی باید بدانند که فرهنگ عرصه حذف و تعطیلی نیست. نمیتوان یک رسانه را به بهانه ظهور رسانهای دیگر کنار گذاشت و انتظار داشت همه نیازهای فرهنگی مردم از یک مسیر تأمین شود. باید برای کتاب، روزنامه، مجله، رادیو، تلویزیون و رسانههای دیجیتال، هرکدام متناسب با ظرفیت و مخاطبانشان، امکانات لازم را فراهم کرد تا مردم خودشان انتخاب کنند.
بیتردید، کتاب، روزنامه، نشریات و دیگر آثار مکتوب، همچنان در حفظ و تقویت زبان فارسی، گسترش دانش و ارتقای فرهنگ عمومی جایگاهی مهم و انکارناپذیر دارند. شاید هنوز دیر نشده باشد؛ کیوسکهای مطبوعاتی را میتوان دوباره به ویترین فرهنگ شهر تبدیل کرد، به شرط آنکه مسئولان بهجای اندیشیدن به حذف آنها، برای احیا و رونقشان چارهای بیندیشند.
چاپ شده درروزنامه گویه مورخ سه شنبه 12 آبان 1405 شمسی / 23 جمادی الاول 1448 / 3 نوامبر 2026 میلادی / سال بیست ودوم/ شماره 2961/
در نشست خبری مدیرکل تعزیرات حکومتی استان قم مطرح شد
رسیدگی به گرانفروشی وظیفه ماست، نه کنترل گرانی
عدم درج قیمت؛ پرتکرارترین تخلف بازار
مدیرکل تعزیرات حکومتی استان قم با تشریح عملکرد هفتماهه این سازمان، از ورود ۱۰ هزار و ۳۸۶ پرونده در سه حوزه کالا و خدمات، قاچاق کالا و ارز و بهداشت، دارو و درمان خبر داد و گفت: تعزیرات حکومتی مسئول رسیدگی به تخلفات اقتصادی و مقابله با گرانفروشی است، اما کنترل گرانی و نوسانات قیمتها در حیطه وظایف دستگاههای اجرایی قرار دارد.
به گزارش خبرنگارروزنامه گویه ، « سید محمد حسین دریاباری » ، رضا حدادپورمدیرکل تعزیرات حکومتی استان قم روز چهارشنبه 6 آبان 1405 در نشستی با حضور خبرنگاران، ضمن تبریک سالروز تأسیس سازمان تعزیرات حکومتی، به تشریح مأموریتها، اقدامات و عملکرد این سازمان پرداخت و بر ضرورت همکاری دستگاههای نظارتی و اجرایی برای ایجاد آرامش در بازار تأکید کرد.
وی با اشاره به تأسیس سازمان تعزیرات حکومتی در هشتم آبانماه سال ۱۳۷۳ به موجب قانون مصوب مجمع تشخیص مصلحت نظام اظهار کرد: مأموریت اصلی این سازمان صیانت از حقوق عامه و رسیدگی به تخلفات اقتصادی در سه حوزه کالا و خدمات، بهداشت، دارو و درمان و قاچاق کالا و ارز است.
وی با تأکید بر اینکه تعزیرات حکومتی یک مرجع شبهقضایی و زیرمجموعه وزارت دادگستری است، افزود: وظیفه ذاتی این سازمان رسیدگی به تخلفات و صدور و اجرای احکام قانونی است و نباید مسئولیت کنترل گرانی را با وظیفه مقابله با گرانفروشی یکسان دانست.
مدیرکل تعزیرات حکومتی استان قم تصریح کرد: گرانی و گرانفروشی دو مقوله متفاوت هستند. گرانی و نوسانات قیمتها به عوامل اقتصادی و تصمیمات دستگاههای اجرایی مربوط میشود، اما تعزیرات حکومتی در چارچوب قانون با تخلفاتی مانند گرانفروشی، کمفروشی، عدم درج قیمت، عدم ارائه یا صدور فاکتور، احتکار و فروش اجباری برخورد میکند.
رسیدگی به بیش از ۱۰ هزار پرونده در هفت ماه
وی در تشریح عملکرد هفتماهه تعزیرات حکومتی استان قم گفت: در بخش کالا و خدمات، ۸ هزار و ۱۰۲ پرونده وارد شده که از این تعداد ۷ هزار و ۹۸۷ پرونده مختومه شده است.
به گفته وی، در حوزه قاچاق کالا و ارز نیز ۲ هزار و ۱۱۷ پرونده وارد و یکهزار و ۹۶۰ پرونده رسیدگی و مختومه شده است.
وی ادامه داد: در بخش بهداشت، دارو و درمان نیز ۱۶۷ پرونده وارد شده و ۱۸۱ پرونده مورد رسیدگی قرار گرفته و مختومه شده است.
مدیرکل تعزیرات حکومتی استان قم افزود: در مجموع سه حوزه فعالیت سازمان، ۱۰ هزار و ۳۸۶ پرونده وارد شده و ۱۰ هزار و ۱۲۸ پرونده مختومه شده است که نشاندهنده عملکرد قابلتوجه مجموعه تعزیرات حکومتی استان در رسیدگی به پروندههاست.
وی با اشاره به فعالیت گشتهای سیار تعزیرات حکومتی اظهار کرد: علاوه بر رسیدگی به پروندههای ارجاعی، همکاران ما در قالب گشتهای مشترک بازرسی نیز در سطح بازار حضور دارند.
وی افزود: در هفت ماه گذشته، ۴ هزار و ۵۴۷ مورد بازرسی انجام شده که در جریان آن ۲ هزار و ۵۴ واحد صنفی متخلف شناسایی و برای ۲ هزار و ۷۷ مورد نیز پرونده تشکیل شده است. همچنین ۲ هزار و ۴۸۹ واحد صنفی فاقد تخلف تشخیص داده شدهاند.
مدیرکل تعزیرات حکومتی استان قم درباره نحوه فعالیت این گشتها توضیح داد: بازرسان دستگاههای مسئول از جمله اداره کل صنعت، معدن و تجارت، سازمان جهاد کشاورزی، اتاق اصناف و سایر دستگاههای نظارتی، وظیفه شناسایی و گزارش تخلفات را بر عهده دارند و رؤسای شعب تعزیرات حکومتی نیز برای نظارت بر روند رسیدگی و صدور بهموقع رأی در محل حضور پیدا میکنند.
وی خاطرنشان کرد: در مواردی که تخلف احراز شود، رسیدگی در محل انجام شده و در صورت فراهم بودن شرایط قانونی، رأی صادر و حتی اجرا میشود تا برخورد با تخلف اثر بازدارنده داشته باشد.
تعزیرات بهتنهایی نمیتواند آرامش بازار را برقرار کند
وی در پاسخ به پرسشی درباره میزان تأثیر جریمهها و برخوردهای تعزیراتی بر کنترل بازار گفت: نمیتوان صرفاً بر اساس تعداد پروندهها و احکام صادرشده، میزان تأثیرگذاری سازمان بر کاهش تخلفات یا کنترل قیمتها را ارزیابی کرد.
او افزود: اعتقاد ما این است که جریمه، زندان و پلمب بهتنهایی نمیتواند مشکلات بازار را برطرف کند و در کنار برخورد قانونی، فرهنگسازی و همکاری همه دستگاههای مسئول نیز ضرورت دارد.
وی تأکید کرد: برای تحقق آرامش اقتصادی در بازار، دستگاههای اجرایی، نظارتی، امنیتی، قضایی و شبهقضایی باید در کنار یکدیگر فعالیت کنند.
عدم درج قیمت؛ پرتکرارترین تخلف بازار
مدیرکل تعزیرات حکومتی استان قم در پاسخ به پرسشی درباره بیشترین تخلفات ثبتشده در بازار اظهار کرد: بر اساس آمار پروندههای تشکیلشده، عدم درج قیمت از پرتکرارترین تخلفات واحدهای صنفی است.
وی توضیح داد: برخی فروشندگان با درج نکردن قیمت کالا، زمینه سوءاستفاده و فرار از پاسخگویی را فراهم میکنند. در چنین شرایطی، بازرسان هنگام مراجعه، مدارک خرید و فاکتورهای مربوط به کالا را بررسی میکنند تا تخلف احتمالی مشخص شود.
وی افزود: قانون برای تخلفاتی از این دست، مجازاتهایی از جمله جریمه و در موارد مقرر، تعطیلی یا پلمب واحد صنفی پیشبینی کرده است.
مردم بدون مراجعه حضوری شکایت خود را پیگیری کنند
مدیرکل تعزیرات حکومتی استان قم همچنین با اشاره به راههای ارتباطی مردم با این سازمان گفت: شهروندان میتوانند شکایتهای خود را از طریق سامانه اینترنتی تعزیرات حکومتی به نشانی ۱۳۵.ir ثبت کنند.
وی افزود: پس از ثبت شکایت، شهروندان با استفاده از کد دستوری \*\*\*4\*0135#\*\* میتوانند روند رسیدگی به پرونده خود را از طریق تلفن همراه پیگیری کنند و برای اطلاع از مراحل رسیدگی و اجرای حکم، نیازی به مراجعه حضوری نخواهند داشت.
پرسش وانتقاد خبرنگار از نحوه ارائه اعتبار کالابرگ در برخی فروشگاههای قم
در بخش پرسش و پاسخ خبرنگاران، یکی از خبرنگاران با طرح پرسشی درباره نحوه اجرای طرح کالابرگ در برخی فروشگاههای سطح شهر قم، نسبت به شیوه دریافت اعتبار و محدودیتهای اعمالشده برای خریداران انتقاد کرد.
این خبرنگار اظهار کرد: در برخی فروشگاهها، پس از مراجعه شهروندان و ثبتنام، کارت جداگانهای باپرداخت 25 هزار تا30هزارتومان ، برای آنان صادر میشود و افراد پس از دریافت کارت میتوانند برای خرید اقدام کنند؛ اما در این فرایند، محدودیت مشخصی درباره نوع کالای قابل خرید وجود ندارد و در عین حال، از اعتبار هر خانوار مبلغ ۲۰۰ هزار تومان کسر میشود که فروشگاه نیز ۲۰۰ هزار تومان بهعنوان هدیه به آن اضافه میکند و در مجموع اعتبار ۴۰۰ هزار تومانی در اختیار خریدار قرار میگیرد.
وی افزود: با وجود این، مبلغ یادشده عملاً قابل برداشت نیست و هنگام مراجعه برای خرید، متصدیان فروشگاه مشتریان را به طبقه بالا یا بخشهایی که خود فروشگاه تعیین کرده است هدایت میکنند؛ در حالی که قیمت کالاهای عرضهشده بهگونهای است که اعتبار ۴۰۰ هزار تومانی بهتنهایی برای خرید اقلام کافی نیست و شهروندان ناچارند مبالغ بیشتری از جیب خود پرداخت کنند.
این خبرنگار با اشاره به اینکه چنین شیوهای میتواند موجب محدود شدن حق انتخاب مصرفکنندگان و تحمیل هزینه اضافی به خانوارها شود، از مدیرکل تعزیرات حکومتی پرسید: آیا این اقدام تخلف محسوب میشود و در صورت وقوع چنین مواردی، سازمان تعزیرات چه برخوردی با فروشگاههای متخلف خواهد داشت؟
مدیرکل تعزیرات حکومتی استان قم در پاسخ به این پرسش اظهار کرد: چنین اقدامی تخلف محسوب میشود، اما رسیدگی به این موضوع در حوزه وظایف سازمان صنعت، معدن و تجارت (صمت) قرار دارد و از وظایف مستقیم تعزیرات حکومتی نیست.
توضیحات درباره وضعیت پروندههای سرای ایرانی
در بخش پرسش و پاسخ خبرنگاران، موضوع گزارشهای مطرحشده درباره فعالیت مجموعه سرای ایرانی و احتمال عرضه کالاهای قاچاق نیز مطرح شد.
مدیرکل تعزیرات حکومتی استان قم در پاسخ گفت: در مدت مسئولیت خود در استان، شخصاً از این مجموعه و انبارهای آن بازدید کرده و گزارشهای مطرحشده را مورد بررسی قرار داده است.
وی تصریح کرد: تاکنون در بررسیهای انجامشده به موضوعی که منجر به تشکیل پرونده تخلف در این زمینه شود، نرسیدهایم و پروندهای با مشخصاتی که در پرسش خبرنگار مطرح شد، در تعزیرات حکومتی استان تشکیل نشده است.
وی البته تأکید کرد: در صورت احراز تخلف و ارائه مستندات، موضوع مطابق ضوابط قانونی قابل پیگیری و رسیدگی خواهد بود.
چاپ شده درروزنامه گویه مورخ شنبه 9 آبان 1405 شمسی / 20 جمادی الاول 1448 / 31 اکتبر 2026 میلادی / سال بیس تودوم/ شماره 2959 /
استاندار قم در دیدار با هیئتمدیره انجمن صنفی مدیران مطبوعات و رسانهها تأکید کرد؛
رسانهها؛ پیشگامان تقویت وحدت ملی، امیدآفرینی و مطالبهگری مسئولانه
استاندار قم در دیدار با اعضای هیئتمدیره انجمن صنفی مدیران مطبوعات و رسانههای استان، با تأکید بر ضرورت تقویت همگرایی اجتماعی، ترویج فرهنگ گفتوگو و نقدپذیری و افزایش نقش رسانهها در امیدآفرینی و پیشگیری از تنشهای اجتماعی، حمایت از مطبوعات، گسترش تعامل دستگاههای اجرایی با رسانهها و فراهمسازی زمینه پایداری اقتصادی مطبوعات را از ضرورتهای مهم امروز دانست.
به گزارش خبرنگار روزنامه گویه، سید محمد حسین دریاباری، اعضای هیئتمدیره انجمن صنفی مدیران مطبوعات و رسانههای استان قم، شامگاه دوشنبه چهارم آبانماه ۱۴۰۵، با مهندس اکبر بهنامجو، استاندار قم، در محل استانداری دیدار و درباره مسائل و مشکلات حوزه رسانه، راهکارهای ارتقای فعالیت مطبوعات و تقویت نقش رسانهها در خدمترسانی به مردم و حل مسائل جامعه گفتوگو کردند.
در این نشست، موضوعاتی همچون بهبود شرایط فعالیت رسانههای استان، افزایش تعامل میان مدیریت اجرایی و فعالان رسانهای، بهرهگیری از ظرفیت مطبوعات برای انعکاس مطالبات مردم، اطلاعرسانی مؤثر درباره مسائل و چالشهای اجتماعی، فرهنگسازی در زمینه صرفهجویی در مصرف انرژی و راهکارهای حمایت از رسانههای مکتوب مورد بحث و تبادل نظر قرار گرفت.
تأکید بر ضرورت حفظ وحدت و انسجام ملی
استاندار قم در این دیدار، با اشاره به اهمیت همبستگی و همراهی مردم در مقاطع حساس کشور، اظهار کرد: همه مردم، با وجود تفاوت در دیدگاهها و سلایق، در آن مقطع در کنار یکدیگر قرار داشتند. شاید هر یک از گروهها درباره برخی مسائل دیدگاه خاص خود را داشتند، اما در عمل، همبستگی و وحدت بسیار بالایی میان مردم وجود داشت. همه توجهها به سمت دفاع معطوف شده بود و افراد و گروههای مختلف، هر کدام به سهم خود، در این مسیر فعالیت میکردند.
وی با تأکید بر ضرورت حفظ این سرمایه اجتماعی در شرایط کنونی کشور افزود: امروز نیز بیش از هر زمان دیگری به حفظ همگرایی، یکپارچگی و وحدت نیاز داریم. این وحدت نباید صرفاً به شرایط خاص محدود شود، بلکه باید با قدرت و استحکام بیشتری حفظ و تقویت شود.
بهنامجو با اشاره به جایگاه و مسئولیت رسانهها در تقویت همدلی اجتماعی تصریح کرد: فعالان رسانهای میتوانند در این زمینه نقش مؤثری ایفا کنند. در برابر کسانی که به تفرقهافکنی دامن میزنند یا با رفتارها و مواضع خود، ناخواسته یا آگاهانه، در مسیری همسو با اهداف دشمن حرکت میکنند، نباید به دنبال ایجاد تنش و درگیری بود؛ چراکه اساساً دعوا و درگیری، راهحل مسائل جامعه نیست.
وی ادامه داد: در شرایط جنگی، برخوردهای امنیتی و نظامی در حیطه مسئولیت نیروهای مربوطه است، اما در عرصه اجتماعی و فرهنگی باید با توصیه، گفتوگو، هنر، تبلیغ صحیح و ترویج فرهنگ همدلی و وحدت وارد عمل شد.
استاندار قم همچنین بر ضرورت پرهیز از انتشار مطالبی که موجب نگرانی، ناراحتی یا تشدید اختلافات اجتماعی میشود، تأکید کرد و گفت: باید تلاش کنیم هم خودمان از انتشار چنین مطالبی پرهیز کنیم و هم در صورت امکان، دیگران را به این مسیر دعوت کنیم. جلوگیری از شکلگیری اختلافات و تنشهای اجتماعی، اقدامی بسیار مهم است و رسانهها در این زمینه مسئولیت و ظرفیت قابلتوجهی دارند.
وی با بیان اینکه انتظار میرود رسانهها در مسیر تقویت وحدت و انسجام اجتماعی پیشگام باشند، خاطرنشان کرد: رسانهها باید نقش و مسئولیت خود را بهخوبی نشان دهند و با استفاده از ظرفیتهای حرفهای و فرهنگی خود، در کاهش تنشها و تقویت همدلی در جامعه اثرگذار باشند.
امیدآفرینی و بازدارندگی؛ دو کارکرد مهم رسانهها
بهنامجو در بخش دیگری از سخنان خود، به نقش رسانهها در امیدآفرینی و بازدارندگی اشاره کرد و گفت: رسانهها باید هر دو کارکرد را بهدرستی دنبال کنند؛ هم امید را در جامعه افزایش دهند و هم در برابر آسیبها و تهدیدها، نقش بازدارنده داشته باشند.
وی با تأکید بر ضرورت تقویت فرهنگ نقدپذیری در جامعه اظهار داشت: گاهی برخی افراد از نقد و انتقاد ناراحت میشوند یا در برابر آن موضع میگیرند. به نظر من، این مسئله تا حد زیادی به ظرفیت پذیرش نقد و شناخت جایگاه آن بازمیگردد. اگر نقد در جامعه به شیوهای سازنده و مسئولانه مطرح شود، میتواند بسیار مفید باشد؛ بنابراین، باید بهجای مقابله با اصل نقد، فرهنگ نقدپذیری را در جامعه تقویت کنیم.
استاندار قم با بیان اینکه نقد سازنده میتواند به اصلاح امور و ارتقای عملکرد دستگاهها کمک کند، افزود: پذیرش انتقاد و توجه به دیدگاههای متفاوت، زمینه شناخت بهتر مسائل و یافتن راهکارهای مناسبتر برای حل مشکلات را فراهم میکند.
ضرورت اثربخشی در اجرای قانون و مدیریت مسائل اجتماعی
وی در ادامه با اشاره به اهمیت توجه به
نتایج و پیامدهای تصمیمها در مسائل اجتماعی و اجرای احکام و برخوردهای قانونی بیان کرد: در این زمینهها باید به نتیجه و اثربخشی توجه داشته باشیم. هدف از هر برخوردی باید اصلاح رفتار، جلوگیری از تکرار خطا و فراهم کردن زمینه انتخاب مسیر درست باشد.
استاندار قم همچنین بر اهمیت توجه به افکار عمومی در تصمیمگیریها و شیوه اجرای قانون تأکید کرد و گفت: باید مراقب باشیم که نحوه برخوردها موجب جریحهدار شدن احساسات عمومی یا افزایش نارضایتی در جامعه نشود.
وی خاطرنشان کرد: هنر مدیریت اجتماعی در این است که ضمن حفظ اقتدار و اجرای قانون، از ایجاد تنشهای غیرضروری جلوگیری شود و تصمیمها تا حد امکان مورد پذیرش عموم مردم قرار گیرند.
نقد رسانهای باید سازنده، مسئولانه و منصفانه باشد
بهنامجو در ادامه سخنان خود، با اشاره به نحوه مواجهه با نقدهای رسانهای اظهار داشت: گاهی ممکن است درباره یک فرد یا رسانه گفته شود که صرفاً به انتقاد میپردازد و نگاه منفی دارد. در چنین شرایطی، شیوه ورود و عملکرد آن فرد یا رسانه اهمیت زیادی دارد. باید تلاش کرد نقدها به شکلی مطرح شوند که سازنده باشند و در کنار بیان کاستیها، اقدامات مثبت و نقاط قوت نیز دیده شوند.
وی با تأکید بر ضرورت افزایش ظرفیت جامعه برای شنیدن نقدهای متفاوت افزود: جامعه نیز باید ظرفیت شنیدن نقد را داشته باشد. برای مثال، اگر فردی از طریق کاریکاتور یا قالبهای هنری به موضوعی میپردازد و مردم با دیدن آن میخندند، نباید صرفاً به دلیل متفاوت بودن شیوه بیان، با آن برخورد کرد. نمیتوان انتظار داشت که هر فردی با هر نوع بیان یا فعالیتی، صرفاً به دلیل متفاوت بودن دیدگاهش، با محدودیت مواجه شود.
استاندار قم در عین حال تصریح کرد: این مسئله تا جایی پذیرفتنی است که فعالیت رسانهای یا هنری به تخریب وحدت جامعه، ایجاد تنشهای جدی یا سوءاستفاده دشمن از شرایط کشور منجر نشود. بهویژه در شرایط حساس و جنگی، باید میان نقد سازنده و اقداماتی که عملاً به تضعیف انسجام ملی منجر میشوند، تفاوت قائل شد.
وی با جمعبندی این موضوع، ترویج فرهنگ گفتوگو، نقدپذیری، همدلی و مسئولیتپذیری اجتماعی را ضروری دانست و گفت: هر یک از ما باید از خودمان شروع کنیم و دیگران را نیز به این مسیر دعوت کنیم. رسانهها در این زمینه ظرفیت بالایی دارند و میتوانند با ابتکار، خلاقیت و استفاده از ابزارهای فرهنگی و هنری، نقش مهمی در تقویت وحدت و انسجام ملی ایفا کنند.
پیگیری مطالبات رسانهها و تقویت تعامل با دستگاههای اجرایی
در بخش پایانی این دیدار، موضوع حمایت از رسانهها، رسیدگی به مسائل و مشکلات مطبوعات و تقویت جایگاه رسانههای استان مورد توجه قرار گرفت.
استاندار قم با اشاره به مطالبات و پیشنهادهای مطرحشده از سوی اعضای هیئتمدیره انجمن صنفی مدیران مطبوعات و رسانههای استان گفت: نکاتی را که مطرح کردید، حتماً پیگیری خواهم کرد. همکاران نیز پیگیر این مسائل خواهند بود تا مواردی که امکان اصلاح سریع آنها وجود دارد، در اولویت قرار گیرند.
وی با استقبال از پیشنهادهای مطرحشده برای افزایش ارتباط و همکاری میان دستگاههای اجرایی و رسانهها افزود: درباره پیشنهادهای مطرحشده برای ایجاد ارتباط و همکاری بیشتر میان دستگاههای اجرایی و رسانهها موافقم و معتقدم باید برای عملیاتی شدن این پیشنهادها برنامهریزی کنیم.
بهنامجو با اشاره به اهمیت ایجاد و تقویت مخاطبان ثابت برای رسانهها اظهار داشت: یکی از راههای کمک به رسانهها، ایجاد و تقویت مخاطبان ثابت است. این مخاطبان میتوانند دستگاههای اجرایی، نهادها، شرکتها، کارخانهها و همچنین مردم عادی باشند. باید زمینهای فراهم شود تا مردم بار دیگر به خرید و مطالعه روزنامهها و مطبوعات علاقهمند شوند.
وی با تأکید بر ضرورت بهرهگیری از ظرفیتهای جدید ارتباطی و شبکههای اجتماعی تصریح کرد: خود رسانهها نیز باید در شبکههای اجتماعی حضوری فعال و هدفمند داشته باشند.
استاندار قم در تشریح راهکارهای افزایش دامنه مخاطبان رسانهها گفت: برای مثال، اگر یک روزنامه گزارشی درباره فعالیتها یا اقدامات یک دستگاه اجرایی منتشر میکند، میتوان علاوه بر انتشار نسخه چاپی، آن گزارش را با رعایت اصول حرفهای و حقوق رسانه، در کانالها و بسترهای ارتباطی همان دستگاه نیز بازنشر کرد.
وی افزود: این همکاری میتواند به افزایش دامنه مخاطبان، معرفی بهتر
ظرفیتهای رسانهها و تقویت ارتباط میان مطبوعات و دستگاههای اجرایی کمک کند.
بهنامجو در پایان تأکید کرد: هدف این است که هم جایگاه رسانههای مکتوب حفظ شود و هم با استفاده از ابزارهای نوین ارتباطی، زمینه افزایش مخاطبان و پایداری اقتصادی مطبوعات فراهم آید.
رسانهها؛ حلقه ارتباط مردم و مدیریت اجرایی
این نشست در راستای تقویت تعامل میان مدیریت استان و مجموعههای رسانهای، بررسی راهکارهای حمایت از مطبوعات و بهرهگیری از ظرفیت رسانهها برای انعکاس مطالبات مردم، کمک به حل مسائل جامعه و بهبود خدمترسانی برگزار شد.
همچنین، فرهنگسازی و ترویج صرفهجویی در مصرف انرژی، اصلاح الگوی مصرف، تشویق شهروندان به صرفهجویی در مصرف برق و گاز و همراهی مردم با برنامههای مدیریت مصرف انرژی، از دیگر محورهای مورد تأکید در این دیدار بود.
بر اساس مباحث مطرحشده در این نشست، تقویت ارتباط دوسویه میان رسانهها و دستگاههای اجرایی، حمایت از فعالیت حرفهای مطبوعات، افزایش مخاطبان رسانههای مکتوب و بهرهگیری هدفمند از ظرفیتهای فضای مجازی، در کنار ترویج فرهنگ گفتوگو، نقدپذیری، امیدآفرینی و وحدت ملی، از جمله محورهای مهم برای ارتقای جایگاه رسانهها و افزایش نقشآفرینی آنها در توسعه اجتماعی و بهبود خدمترسانی به مردم استان قم به شمار میرود.
چاپ شده درروزنامه گویه مورخ چهارشنبه 6 آبان 1405 شمسی / 17 جمادی الاول 1448 / 28 اکتبر 2026 میلادی / سال بیس تودوم/ شماره 2958 /
https://farsnews.ir/gooyeh/1793197014225924907